Zuivel niet klaar voor nieuwe markt

Al enkele jaren kijk ik met verbazing naar de wijze waarop de zuivelsector inspringt op de steeds meer toenemende fluctuatie (ook wel volatiliteit genoemd) van de zuivelprijzen. In de afgelopen twee jaar is de prijs meerdere keren verdubbeld, maar nadien ook weer gehalveerd. Als melkveehouder moet je je dan toch gevangen voelen in je eigen markt.

Je kunt als individuele melkveehouder immers niks doen om je zelf te beschermen tegen de prijsbewegingen. Ja, je kan wat minder gaan produceren als de prijs slecht is of juist wat meer als de prijs hoog is (overigens doet de gemiddelde veehouder dit net andersom), maar per saldo (letterlijk en figuurlijk) heb je geen tools tot je beschikking om je te weren tegen prijsrisico's.

Wat is er tot nu toe dan verzonnen? De beste oplossing waar de gemiddelde adviseur (maakt niet uit of dit een voerleverancier, een bankadviseur, etc) komt met de volgende briljante oplossing: ‘je moet goedkoper gaan produceren’. Met andere woorden: de kostprijs verder naar beneden brengen.

Ken je dat verhaal van die boer die ook aan kostenbesparing deed door elke dag zijn paard minder hooi te geven? Dat ging fantastisch: elke dag iets minder voeren, bespaarde behoorlijk in de voerkosten. Uit eindelijk kwam hij op een ochtend in de stal en lag zijn paard met zijn benen in de lucht. Moraal van deze anekdote: kosten verlagen houdt een keer op.

De tweede briljant oplossing die wordt bedacht is om met elkaar te gaan demonstreren tegen de lage melkprijs. Overigens zie ik nooit dat belangbehartigende organisaties protesteren tegen te hoge melkprijzen, omdat ze dit te veel winst op leveren! Met ander woorden: in de slechte tijden moet de politiek er iets aan doen.

Toch mis ik in de oplossingen altijd één speler in zulke discussies, namelijk de afzetorganisaties van de melkveehouders. Deze huilen wel mee in het bos, maar geven nooit een oplossing als het gaat over prijsfluctuaties. En dat is juist nu zo vreemd.

Even een voorbeeld: als je als melkveehouder naar de bank gaat om je bedrijf te financieren of om extra geld te lenen voor het land van de buurman, is de kans groot dat uw bankadviseur met een rentespecialist op de proppen komt. Deze kan je allerlei constructies aanbieden te bescherming van je renterisico, want o wee als de rente oploopt en je deze dus niet kan opbrengen.

Termen als caps, floors en swaps worden dan over de tafel gegooid alsof het een onmisbaar product is. En velen van de veehouders betalen dan ook zonder blikken of blozen tienduizenden euro's om zich te beschermen tegen onverwachte rentebewegingen. Als echter de vraag aan dezelfde bankier door dezelfde melkveehouder wordt gesteld om een soortgelijke beschermingsconstructie voor zijn melkprijs te maken, komt daar het antwoord dat deze niet bestaat.

En dat is juist nu zo vreemd. Met ander woorden: een melkveehouder van begin 60 jaar met 40 koeien en geen schulden krijgt op dezelfde manier zijn melkprijs uitgekeerd als de melkveehouder van 34 jaar met 400 koeien en een financiering waar niet over heen te kijken is. Dit terwijl beide melkveehouders toch daadwerkelijk een ander risicoprofiel hebben binnen hun bedrijven.

Moet dit dan niet aangeboden worden door de zuivelverwerkers? Logischerwijs denk je van wel, want zij hebben er immers belang bij dat hun klanten (lees leden) minimaal blijven leven of in stand worden gehouden. En daar wringt hem echter de schoen. Afnemers hebben namelijk geen prijsrisico, want zij halen de melk op, verwerken het, halen hun kosten eraf en wat er dan over blijft wordt uitgekeerd aan hun leveranciers.

Zodra een zuivelverwerker de leveranciers bijvoorbeeld een minimale prijs voor hun melk moeten betalen voor het komende jaar, neemt hij dit prijsrisico over. Dit risico moet doen worden herplaatst in de markt, waarmee je het eigen bedrijfsrisico dus vergroot.

Daarom pleit ik ervoor dat in de komende drie jaar tot het einde van de melkquotering een ieder (zuivelverwerkers, banken en belangenbehartigers) zich druk gaat maken voor financiële producten die de melkveehouder de kans geeft om, binnen zijn risicoprofiel, zelf zijn prijsrisico's in te perken. Hiermee bewijs je de melkveehouder een dienst om meer continuïteit in zijn bedrijf te brengen en zo kan je ook het verschil maken met je concurrenten.

Bovendien los je nog een heel groot probleem op: als de prijzen slecht zijn hoeft er niemand te klagen of te protesteren. Immers, iedere individuele melkveehouder heeft dan de kans gehad om zich daarvoor in te dekken. De melkveehouder van de toekomst managet zijn bedrijf, maar ook zijn prijsrisico.