Column Harm Evert Waalkens Schaf productierechten af voor meer innovatie

Het Planbureau voor de Leefomgeving komt in haar analyse over de risico’s bij het afschaffen van productie rechten in de veehouderij tot de conclusie dat de voordelen van het systeem van productierechten ver te prefereren is boven het afschaffen er van. Ik begrijp die conclusie, maar ben het er absoluut niet mee eens.

Laat ik voorop stellen dat het instellen van productierechten meer dan terecht was. De melkquotering in Europa was nodig met de marktondersteuning, gegarandeerde prijzen en interventiemogelijkheden, doordat de productie totaal geen aansluiting meer had met de markt. Boter- en melkpoederbergen waren tot onacceptabele hoogtes gegroeid en het wegwerken van die bergen leidden tot zeer ongewenste situaties.

Het kostte enorme bedragen en leidde ook tot het dumpen van producten in met name ontwikkelingslanden.
De onstuimige groei in de intensieve veehouderij veroorzaakte een veel te grote druk op het milieu en het was alleen daarom al gerechtvaardigd om niet alleen een stop op de groei te zetten, maar ook in te zetten op een sanering van de varkenstapel.

Beide systemen van productiebeperkingen hebben gewerkt, maar zijn nu aan het einde van hun levenscyclus.
Zowel bij de melkquotering als bij de herstructurering van de intensieve veehouderij waren er grote onevenwichtigheden ten opzichte van de de markt en of het milieu. De reden was vaak was een veel te trage overheid die niet adequaat en daadkrachtig maatregelen doorvoerde.

De risico,'s die het planbureau voor de leefomgeving schetst bij een ongebreidelde groei van de veestapel zijn zeer terecht als de overheid zich niet sterk maakt voor kwaliteit en zich blijft bemoeien met het aanbod. Hebben we een overheid nodig die bij gebrek aan daadkracht zich blijft verschuilen achter een aanbodbeperking? Zich blijft bemoeien met de kwantiteit en zich niet richt op doelen als het beter beschermen van het milieu, excellente dierenwelzijn, duidelijke ruimtelijke ordening en volksgezondheid.

Het lijkt daarmee wel dat de zittende generatie beschermd blijft in hun schijnbaar comfortabele positie en nieuwe innovatieve vormen van boeren geen kansen mogen krijgen. Mijn stelling is dat het niet om de kwantiteit gaat, maar om de kwaliteit. Het handhaven van productiebeperkingen en productierechten is een zwaktebod en slurpt enorm veel kapitaal op die nodig is voor innovatie. Door de economische malaise is investeren al een riskante bezigheid, maar doorgaan met investeren in lucht is zonde van het geld.

Schaf de productierechten af, maar niet eerder dan dat er robuuste regelgeving voor in de plaats is gekomen. Geef de sectoren, samenwerkingen van boeren en individuele ondernemers de ruimte om zich te verantwoorden voor hun mineralengebruik. We hadden daar een prachtig systeem voor: Minas. Haal dat systeem terug, beloon boeren voor hun prestaties en zit ze ongenadig achter de broek als ze de doelen niet halen. Er staat heel veel op het spel en het kan niet zo zijn dat weer degene die de hakken in het zand zetten aan het langste eind trekken.

Maak het ruimtelijk ordeningsbeleid en inrichtingsplannen voor het landelijk gebied zo dat de veehouderij kansen krijgt zonder dat kwetsbare gebieden te zwaar worden belast en de volksgezondheid niet in gevaar komt. Zo kan het heel erg goed uitpakken dat de veestapel niet meer kan groeien. Groei is geen doel op zich.

Harm Evert Waalkens
Biologische melkveehouder in Finsterwolde en oud-Kamerlid namens de PvdA.