In onzekere tijden trappen de verwerkers op de rem, terwijl aardappeltelers juist op zoek zijn naar zo veel mogelijk zekerheid. De controverse maakt dat de invulling van het bouwplan dit jaar een nog lastigere puzzel is dan in voorgaande jaren.
De laatste jaren werd vooral gekeken naar extra mogelijkheden om aardappelen te zetten. Verwerkers waren wel te porren voor een paar hectares meer. En daar waar er geen ruimte meer te vinden was, namen telers maar al te graag de gok om wat extra aardappelen zonder dat daar sprake was van een onderliggend contract.
Forse investeringen van de aardappelverwerkers in uitbreiding van hun capaciteit wekten de indruk dat de bomen tot in de hemel groeiden. Telers haakten daar graag op in omdat aardappelen de laatste jaren een heel mooi saldo opleverden. En ja, dan is het niet zo moeilijk om een paar hectares meer te vinden ook al was de grond wat minder geschikt of lag de pachtprijs wat hoger dan gewend.
Concurrenten in het zadel geholpen
Afgelopen jaar zagen we ineens een buitengewoon grote uitbreiding in met name Frankrijk en Duitsland, maar ook in België en Nederland werd kosten noch moeite gespaard om meer aardappelen te telen. De gevolgen blijken desastreus; al heel het seizoen ligt de markt voor vrije aardappelen op zijn gat. Want waar gerekend werd op meer afzet van aardappelproducten, blijkt de markt ineens minder Europese aardappelen op te nemen. Prijsverhogingen in de afgelopen jaren hebben het Europese product te duur gemaakt en hielpen nieuwe concurrenten in het zadel.
Verwerkers zetten daarom het mes in de contractteelt. Prijzen gaan omlaag, maar ook worden er minder tonnen vastgelegd. De lagere prijzen treffen elke aardappelteler, maar vermindering van gecontracteerde tonnen komt bij de één harder aan dat bij een ander.
Afgeslankt of geen contract
Er zijn enkele telers in het noorden en oosten van het land die inmiddels van hun afnemer te horen hebben gekregen dat ze niet hoeven te rekenen op een contract voor aardappelen af land. En enkele grote telers in het zuiden en oosten van het land weten inmiddels dat ze veel minder op contract kunnen vastleggen bij hun afnemers.
Het gros van de telers weet nog niks. Zij moeten afwachten wat er voor hen in het vat zit. Her en der wordt al wel wat gepoogd, maar niks staat nog vast. Het is ook nog vroeg in het seizoen, maar voor de onzekere telers zou het wel prettig zijn als verwerkers een stapje sneller opereren dan in voorgaande jaren.
De Belgische verwerker Agristo heeft het bal inmiddels al wel geopend. Na een aankondiging vorig jaar dat de prijzen met €4 per 100 kilo omlaag gaan, zijn deze week de contractprijzen per week en per ras bekendgemaakt. Dat geldt ook voor het prijsoverzicht voor het pootgoed.
In België zijn in het afgelopen jaar afspraken gemaakt met de overheidsdienst FOD Economie om de tijd tussen het aanbieden van het contract en het daadwerkelijk afsluiten van het contract te beperken. Telers hebben vijftien dagen de tijd om te reageren op een voorstel en daarna heeft de verwerker nog maximaal vijftien dagen om het contract van een handtekening te voorzien. Daarmee is duidelijk een stap voorwaarts gezet om telers sneller duidelijkheid te verschaffen.
Goed voorbeeld doet goed volgen. Dus is de hoop dat ook in Nederland de contracten snel kunnen worden afgehandeld zodat telers niet langer in onzekerheid verkeren. Lagere prijzen zijn vervelend, maar als je dat weet kun je zelf beslissen wat je gaat doen. Onzekerheid is veel erger.
Voorzichtigheid troef
Duidelijk is dat telers ondanks de lagere prijzen graag een deel van de aardappelen onder contract hebben. Dat is niet verwonderlijk, want door de sterk gestegen kosten lopen zijn grote risico's. Dat is ook te merken aan de houding van telers, zij zijn dit jaar toch heel wat voorzichtiger. Ze zijn kritischer wat betreft het huren van extra hectares. Eerst maar eens zien hoe het loopt, luidt het motto dat veel gebezigd wordt.
Telers in de grensstreek merken bovendien op dat de vraagprijzen voor grondhuur in Duitsland flink omhoog gaan. Een akkerbouwer in de Achterhoek noemt daarbij een concrete verhoging van €1.400 naar €1.800 per hectare. Daarmee loopt de prijsontwikkeling van grondhuur uit de pas met de lagere opbrengsten die de teler voor contractaardappelen kan ontvangen. Dit versterkt de afwachtende houding van telers. Wellicht dat de grond op een later tijdstip nog voor lagere prijzen beschikbaar komt, want de collega's zitten allemaal in hetzelfde schuitje.