In België worden de geesten rijp gemaakt om te praten over een oplossing voor de enorme hoeveelheden aardappelen waarvoor geen plek is in de markt. In Nederland blijft het vooralsnog heel erg stil op dit front.
In België, maar ook in Nederland, Duitsland en Frankrijk zijn er te veel aardappelen. In elk van deze genoemde landen gaat het om enkele honderdduizenden tonnen. Natuurlijk, het nieuwe seizoen moet nog beginnen en er kan allerlei narigheid op het pad komen, maar gezien de huidige voorraden in de bewaring is het niet onverstandig om daarover na te denken.
Er zijn boeren die volop bezig zijn om de hoeveelheden weg te werken die ze waarschijnlijk niet kunnen verkopen. Sommige aardappeltelers rijden wekelijks een aantal kiepers met aardappelen naar veehouders. Op deze wijze zien sommige telers kans enkele honderden tonnen toch een bestemming te geven, zodat zij het overtollige product niet achter de schuur hoeven te rijden.
Uiteindelijk zullen niet alle aardappelen een plek in een koeienbek kunnen krijgen. Want naast individuele acties zijn er ook fouragehandelaren die massaal aardappelen richting de veehouderij dirigeren. Dat afzetkanaal zit daarmee boordevol en er zijn nog amper gaatjes in te ontdekken.
Avebe legt binnenkort fabrieken stil
Zetmeelconcern Avebe krijgt ook volop aardappelen aangeboden, maar zodra de fabrieken worden stilgelegd, dan is die afzetmogelijkheid afgesneden. De verwachting is dat Avebe eind maart of in de eerste dagen van april de poorten sluit voor aardappelen van oogst 2025. Afhankelijk van verwerkingssnelheid en kwaliteit wordt besloten wanneer de fabrieken precies stoppen met de verwerking, wordt in een toelichting daarop aangevuld.
De zetmeelfabrikant benadrukt in dit verband dat de fabrieken vol zitten met de volumes die zetmeeltelers eind vorig jaar hebben opgegeven. Bovendien staat in de coöperatieve leveringsvoorwaarden van Avebe dat 'aardappelen die met een ander doel zijn geteeld dan voor zetmeel, minder interessant zijn om te leveren'. Daarmee wil Avebe maar aangeven dat afzet via haar geen oplossing is voor het grote overschot van fritesaardappelen.
Vergisters draaien ook volop op aardappelen. Zij profiteren van de goedkope grondstof, maar ook zij kunnen niet oneindig veel aardappelen gebruiken. Aardappelen zijn in principe minder geschikt voor de vergisting dan veel andere producten, omdat aardappelen zo'n 80% water bevatten. Aan de andere kant worden de aardappelen veelal voor vrijwel niks aangeboden en dat maakt dat er toch veel aardappelen via dit kanaal worden afgevoerd.
Verwerker beperkt zich tot contracthoeveelheden
Aardappelverwerkers beperken zich dit jaar tot de afname van contractaardappelen met het liefst zo min mogelijk meeleveraardappelen. De export van consumptieaardappelen loopt stroef. Er zijn wel afzetmogelijkheden voor heel mooie aardappelen die geschikt zijn voor de productie van verse frites, maar de export van bulk loopt toch minder dan verwacht en gehoopt. Het product is uitzonderlijk goedkoop, maar een geringe vraag en hoge transportkosten zitten een vlotte afzet in de weg.
De verwerkers zullen het seizoen met het oog op goedkope grondstof wel wat oprekken, maar ook dat kent zijn beperkingen. Er gaan wel minder vroege contractaardappelen de grond in, maar voor het maken van bepaalde producten zullen ze wel nieuwe aardappelen nodig hebben. En dan is er nog de kwaliteit. Want naarmate de bewaarperiode langer wordt gaat de kwaliteit van de aardappelen achteruit. Bepaalde rassen zijn simpelweg niet meer geschikt om in juli of augustus te verwerken.
Voor een deel van de aardappelen (de bijzonder goede kwaliteit dus) is er dus nog wel enige rek in het seizoen. Dat geldt niet voor de bulk die nu nog in de (luchtgekoelde) bewaring zit. Voor veel aardappelen is het bewaarseizoen uit oogst 2025 al vroeg begonnen dus voor deze aardappelen is het eind eerder vroeger dan later in zicht.
Oogst van 4,2 miljoen ton aardappelen
Nederland oogstte vorig jaar in totaal 4,2 miljoen ton consumptieaardappelen. Daarvan is tot en met januari 1,13 miljoen ton verwerkt en 376.000 ton geëxporteerd. In die periode hebben Nederlanders ook tafelaardappelen gegeten en zijn er ook aardappelen richting voer en zetmeelconcern Avebe gegaan. Al met al heeft daarmee grofweg een kleine 2 miljoen ton aardappelen een bestemming gekregen.
Op basis van het sentiment in de markt lijkt de afzet in Nederland heel erg slecht te lopen. Toch valt dat op zich nog wel mee, als je kijkt naar de cijfers. De verwerking van Nederlandse aardappelen loopt ondanks de afwezigheid van de verwerkers op de inkoopmarkt slechts 2% (23.000 ton aardappelen) achter bij vorig jaar. In de export is het verschil iets groter: -9% ofwel 38.000 ton.
Alles bij elkaar betekent dit dat er in de periode tot en met januari 60.000 ton minder verwerkt of geëxporteerd is aan Nederlandse aardappelen. Dat terwijl de Nederlandse consumptieaardappeloogst vorig jaar 953.000 ton groter was (+29%), blijkt uit cijfers van het CBS. Met dat in het achterhoofd en rekening houdend met hoe export en verwerking op dit moment lopen, ziet het er voorlopig niet naar uit dat deze activiteiten er voor zorgen dat het overschot aan aardappelen goed wordt opgenomen.
Alternatieve afzet
Dus zal er een alternatief moeten komen. Inmiddels zijn er boeren die zeggen dat ze er over nadenken om aardappelen over hun percelen uit te rijden. Dat is echter ook geen oplossing, want met het verspreiden van de aardappelen over de percelen hebben ze grote kans dat ze een nog groter probleem in huis halen met betrekking tot phytophthora en aardappelmoeheid.
Maar wat dan? In dat opzicht is het een goede zaak dat in België de partijen uit de hele keten in Belpotato-verband om tafel gaan om dit onderwerp te bespreken. De industrie zegt daarin haar steentje te willen bijdragen. Dit zal niet direct het ei van Columbus opleveren, maar je moet ergens beginnen.
Gezien de mogelijke omvang van het probleem zullen alle grote en kleine opties moeten worden benut om het wegwerken van de overschotten aan te pakken. Zo hebben ze in Frankrijk een platform opgericht om de afzet van aardappelen richting de veehouderij te bevorderen. Hier zal dat weinig helpen omdat dit afzetkanaal al volop wordt benut, maar daar maakt dat idee het overschotprobleem allicht wat kleiner. Al met al is het hoog tijd dat na België ook in de andere landen initiatieven op touw worden gezet om te kijken hoe het aardappelprobleem van dit jaar - en ook komend seizoen – zo veel mogelijk kan worden verkleind.