Negentien jaar lang werden met behulp van een bingomolen aardappelen verkocht op basis van de aardappeltermijnmarkt. Deze emotieloze verkoopmethodiek pakte jaar op jaar verrassend goed uit. Met het eindigen van dit verkoopinstrument missen telers een belangrijk wapen om zich in te dekken tegen prijsrisico's. Wat dit betekent voor de sector lees je in dit achtergrondartikel.
Je moet stoppen op je hoogtepunt, zo luidt het spreekwoord, maar voor de allerlaatste Aardappelbingo gaat die vlieger niet op. Het gemiddeld verkoopresultaat van €8,73 per 100 kilo is niet de laagste ooit, maar het staat wel in schril contrast met oogstjaar 2024. Toen werd nog het beste resultaat ooit behaald, met een verkoopresultaat van €30,43 per 100 kilo.
Van beursaap naar bingomolen
De Aardappelbingo is in 2007 bedacht door DCA, tegenwoordig DCA Market Intelligence, de uitgever van Boerenbusiness. "Het idee hiervoor kwam van de beursaap op Wall Street die aandelen kocht en verkocht", legt medebedenker Kees Maas van ADM Investor Services Europe (voorheen DCA Finance) uit. "Deze beursaap wist zelfs de meest ervaren beurshandelaren te verslaan. Door met hulp van bingoballetjes verkoopmomenten te bepalen, hebben we laten zien dat dit ook voor de verkoop van aardappelen geldt."
"Beurshandelaren proberen hun koop- of verkoopmoment vaak te timen", vult ADM-collega Edwin Burgers aan. "In de praktijk lukt dat nooit. De bingo heeft laten zien dat zonder emoties handelen je altijd beter scoort."
Schokbreker
De Aardappelbingo laat feilloos de meerwaarde van een aardappeltermijnmarkt zien. Die acteert als een schokbreker in een volatiele markt. Het gemiddeld verkoopresultaat van oogst 2025 ligt met €8,73 weliswaar laag, maar het is nog altijd fors meer dan wanneer je de aardappelen voor €0 tot €1 in de fysieke markt verkoopt. Ook in een 'duur jaar' werkt de bingo in je voordeel, zo getuige het resultaat van oogstjaar 2024.
Juist nu de markt veel volatieler wordt, en je als aardappelteler met meer risico's te maken hebt, wil je graag over een instrument beschikken om het prijsrisico in te dekken en om een indicatie te hebben voor de toekomst. Dat stelde ook WUR-professor Joost Pennings begin dit jaar. "Als akkerbouwer en aardappelindustrie wil je graag deze informatie hebben. Het lichtje verlicht misschien niet de hele ruimte, maar maakt wel de contouren van de markt zichtbaar."
Ook Maas redeneert op die manier: "Wat is nu de aardappelprijs voor april 2027? Wie kan me dat vertellen? Ik kan bij mijn afnemer aankloppen, maar die weet het ook niet. Is dat het contractprijsniveau of ligt de prijs lager? Op die cruciale vraag gaf de termijnmarkt antwoord."
Grotere bandbreedte
Volgens Pennings is het een bewezen feit dat bij het verdwijnen van een termijnmarkt de fysieke markt volatieler wordt. Dat de markt voor aardappelen als uiterst volatiel kan worden betiteld, is wel duidelijk. In het recente verleden tikte de PotatoNL-notering €62,50 aan (1 juli 2024), maar ook €1,50 (20 april 2026). Tussen die bandbreedte beweegt de markt blijkbaar, afgezien van een €0 prijs voor meeleveraardappelen of zelfs een negatieve prijs bij voeraardappelen. Ter vergelijking: tussen 2017 en 2019 lag die bandbreedte nog tussen de €3,75 en €32,50.
Individuele telers gaan het instrument missen in het bepalen van hun teelt- en verkoopstrategie. Voor de verschillende aardappelpools, die Nederland nu nog telt, is het verlies zo mogelijk nog groter. Het aandeel pools is wel geleidelijk afgenomen, maar er zijn nog altijd vijf pools actief: APF Eriva, Aviko, Nedato, Q-potato en Schaap Holland. Zij maakten in meer of mindere mate gebruik van de termijnmarkt om hun prijsrisico in te dekken.
Van een goede stemming gedurende de zomermaanden kon zo vaak al geprofiteerd worden in een pool met voorverkoop. Valt het fysieke verkoopseizoen dan lager uit, dan presteert de pools toch relatief goed. Dat heeft ook de bingo keer op keer laten zien. De pools moeten nu meer termijnafspraken zien te maken met afnemers of afwachten of vraag ontstaat. Daarmee wordt ook deze verkoopmogelijkheid volatieler.
Prijsrisico neemt toe
Wat is de realiteit voor de aardappelteler? Die moet het vooral hebben van vastprijscontracten met zijn afnemer, veelal de fritesfabriek. Het model dat Noord-Amerika al decennia hanteert. Hierbij blijft een deel van de aardappelen altijd ongeprijsd.
Dit jaar is dat een behoorlijk groot volume. Welke prijs hieraan hangt, is geheel afhankelijk van de vrije markt, die dus hevige pieken en diepe dalen kent. Zeker bij een negatief marktsentiment is het lastig om hierover goede afspraken te maken met je afnemer. Naast onder andere je klimaat-, financierings- en politiekrisico gaat het prijsrisico voor de aardappelteler meer de boventoon voeren.