De teelt van vroege fritesaardappelen staat onder grote druk en daalt daardoor relatief veel. Over de exacte daling in de EU-4 wisselen de meningen sterk. Wat is waarheid en waar hebben verwerkers behoefte aan? Je leest het in deze analyse.
Terwijl de eerste areaalcijfers binnendruppelen is het interessant om te kijken naar de ontwikkeling bij de vroege fritesaardappelen, die normaal vanaf begin juli geoogst worden. Dit jaar wordt langer doorgedraaid met de oude oogst, zo is de planning van menig fabriek. Dit heeft impact op de behoefte aan nieuwe aardappelen.
Areaalschattingen
Het areaalcijfer dat voor Frankrijk al is gepresenteerd geldt voor zowel de hoofdoogst als de 'demi-saison' vroege aardappelen. Het totaalareaal daalt met 5,3%, zo is de actuele verwachting. Over de omvang van het vroege segment publiceert de Franse overheidsdienst geen cijfers. Insiders verwachten dat een krimp van ruim 5% redelijk bij de waarheid komt, waar eerder nog werd uitgegaan van 10%. Uit een enquête van boerenbelangenbehartiger FDSEA komt voor het departement Picardië een iets grotere daling van 6,3% voor de aardappelen boven water.
Een ander belangrijke streek voor de vroege aardappelen is Nouvelle-Aquitaine. Daar ligt ook het departement Gironde, waar Bordeaux onder valt. Het areaal in dit zuidwestelijk deel van Frankrijk blijft met 4.500 hectare stabiel. De lokale organisatie Fredon ziet geen grote schommelingen. Ongeveer een derde van dit areaal zijn vroege aardappelen. De groeiomstandigheden zijn tot dusver zeer goed geweest, met regelmatig neerslag. In combinatie met hoge temperaturen heeft dat voor problemen met ziektes als phytophthora gezorgd.
In Duitsland is de krimp met ruim 7% iets groter. Hier is deelstaat Rijnland-Palts het belangrijkste teeltgebied, al worden daar vooral vroege tafelaardappelen verbouwd. Destatis raamt het areaal hier voor 2026 op 5.700 hectare, wat een daling van 30% is met 2025, toen nog 7.400 hectare werd verbouwd. Bij deze forse daling worden door sommige mensen wel vraagtekens gezet qua betrouwbaarheid.
Halvering?
De teelt van vroege fritesaardappelen in België en Nederland is vergelijkbaar, met naar schatting zo'n 8.000 tot 8.300 hectare. In een eerste schatting van Viaverda gaan de Belgen zelfs uit van een halvering van het areaal in Vlaanderen. Tegelijkertijd wordt melding gemaakt dat in West-Vlaanderen de minste krimp is dit jaar, terwijl juist hier veel vroege aardappelen worden verbouwd. Voor Nederland lopen de schattingen van insiders op tot 40%, maar 10% tot 20% wordt ook genoemd.
Een vraagteken blijft of aardappeltelers ervoor hebben gekozen om voor eigen rekening vroege aardappelen te poten. Gezien het marktsentiment is dat onwaarschijnlijk, maar daar staat tegenover dat pootaardappelen tegen gunstige prijzen voorhanden waren en de grond beschikbaar. De pootomstandigheden waren dit voorjaar zeer goed. Nu op de meeste plekken voldoende neerslag is gevallen staan de gewassen er prima voor. Pootgoedhandelshuizen zeggen dat fors minder uitgangsmateriaal van de vroege rassen is verkocht.
Start verwerkingsseizoen
Wanneer verwerkers aan de nieuwe oogst beginnen, wisselt per bedrijf. Zo gaf Farm Frites begin dit jaar aan om gewoon in week 27 te starten, terwijl bijvoorbeeld Agristo in week 31 (eind juli) de eerste nieuwe aardappelen verwerkt. Naar schatting wordt meer tijd uitgetrokken voor onderhoud aan de fabrieken. Ook dit kan een vertragende werking hebben op de overgang van de oude naar de nieuwe oogst. Oude aardappelen zijn er aan het einde van dit seizoen voldoende beschikbaar, maar de vraag is of de kwaliteit toereikend is. Veel partijen zijn relatief ver verouderd door het afgelopen groeiseizoen. Vooral bij Innovator speelt dit.
De overgangsperiode is altijd wat rommelig binnen de aardappelindustrie, om de laatste oude en eerste nieuwe aardappelen goed op elkaar aan te laten sluiten. Dat is mede de reden waarom sommige afnemers structureel voor minder vroege aardappelen kiezen, waarvan het volume en de kwaliteit van jaar tot jaar sterk wisselt.
Zomerstop 'kost' 4% areaal
Een totale zomerstop van twee weken heeft grote impact op de totale verwerking. De vijfjarig gemiddelde aardappeloogst in de EU-4 bedraagt 23,69 miljoen ton, wat neerkomt op bijna 461.000 ton aardappelen per week die een bestemming moet vinden. Grotendeels door de poorten van de fritesfabrieken. Twee weken stilstand betekent dat 921.885 ton ruimte wegvalt. Dat komt overeen met 21.950 hectare aardappelen, of 4% van het totaal consumptieareaal in de vier landen. Met andere woorden: Voor iedere week dat de fabrieken niet verwerken moet het EU-4 areaal met een extra 2% krimpen om dit te compenseren.
Prijs primeurs start normaal
Inmiddels zijn in de EU-4 de eerste primeuraardappelen geoogst. Los van de malaise op de fritesaardappelmarkt, die ook tafel- en exportaardappelen treft, zijn de prijzen op een gemiddeld niveau begonnen, onder andere in Rijnland-Palts. Daar werden 19 mei de eerste prijzen gemeld. Het gaat om kleine volumes die door telers worden verkocht voor €2 tot €2,50 per kilo.
In Zwitserland verwacht Swisspatat begin juni de eerste nieuwe tafelaardappelen. Het areaal van de vroege aardappelen is met 10% afgenomen dit jaar. Voor de eerste juniweek is de 30-50 millimeter richtprijs van huidvaste aardappelen op omgerekend €13,55 per 100 kilo vastgelegd. Sinds vorig jaar werkt de aardappelorganisatie in het land met een richtprijs, die gestaffeld is en tot eind augustus loopt voor de vroege aardappelen. Vanwege de grote voorraad oude aardappelen is besloten om te focussen op het kaliber 30-50 mm en op huidvaste aardappelen. Daarvoor vindt nu de loofdoding plaats.