Terugval in opbrengst geeft gezonde markt

De aardappelsector in de EU-4 heeft dit seizoen te maken met een double whammy, zoals dat zo mooi wordt genoemd. Om te beginnen is fors gesneden in het areaal (consumptie)aardappelen. Naar schatting van Boerenbusiness zijn dit jaar 529.000 hectare consumptieaardappelen gepoot in de vier Noordwest-Europese landen, op basis van de nu bekende cijfers. Dat is 12,2% minder dan vorig jaar werd verbouwd. Het is 6.520 hectare minder dan het vijfjarig gemiddelde en daarmee wel groter dan in 2023 werd gepoot. De forse areaaltoename van 2024 en 2025 is in een klap tenietgedaan.

Opbrengstspreiding neemt af
De andere kant van het verhaal zijn de opbrengsten. Dat die dit jaar beneden gemiddeld uitpakken, is wel duidelijk. Eigenlijk heeft de EU-4 behoorlijk stabiele hectareopbrengsten gekend sinds 2019. Alleen 2022 was een negatieve uitschieter, met net geen 40 ton per hectare. De spreiding bedraagt 2,7 ton, terwijl in de jaren voor 2018 de grafiek veel meer een zaagtand laat zien. Toen was de spreiding 11,45 ton! De 5-jarige opbrengst komt uit op 42 ton per hectare. Dat is niet zo vreemd, want over tien jaar bedraagt het gemiddelde eveneens ruim 42 ton.

Gerekend met het 5-jarig gemiddelde kunnen we in de EU-4 een aardappelvolume van 22,35 miljoen ton verwachten. Dat is iets meer dan in 2022 werd gerooid. Toen ging het om 21,6 miljoen ton. Ten opzichte van het 5-jarig gemiddelde praat je over 1,34 miljoen ton minder aardappelen. Dat gemiddelde wordt sterk beïnvloed door kiloknallerjaar 2025. Laten we dat jaar weg, dan is het verschil met het gemiddelde 344.000 ton.

Vergelijk 2022 en 2018
Het is sterk de vraag of we het gemiddelde gaan halen. Tot dusver laten de opbrengsten zich beter vergelijken met een jaar als 2022 of 2018. Toen lag de hectareopbrengst niet op 42 ton, maar op 39,9 en 37,12 ton. Gerekend met de opbrengsten uit 2018 komt de EU-4 uit op 19,56 miljoen ton. Dat is nog minder dan de 21,59 miljoen ton uit 2022 en de laagste oogst sinds 2018 (18,24 miljoen ton).

Of het vergelijk met 2018 opgaat, wisselt per land. Het grote verschil is dat we toen met een slechte bodemstructuur te maken hadden na een natte herfst en kwakkelwinter. Wat dat betreft, is de start van het groeiseizoen vergelijkbaar met 2022. Vervolgens bleef het in 2018 droog en heeft het nooit meer significant geregend, terwijl het vier jaar terug vooral in de zomer extreem droog was.

Opbrengstcijfers
Betrouwbare cijfers over de opbrengst van de hoofdoogst zijn er nog nauwelijks. Het Franse Agreste heeft begin augustus een eerste raming gedaan. Die komt op 39,5 ton per hectare. Dat is de laagste opbrengst sinds 2022. Toen ging het om 39 ton. In 2018 lag de opbrengst nog boven de 40 ton, volgens de overheidsdienst. In België zijn de opbrengsten van de middenvroege aardappelen op zeer lage niveaus blijven steken. Viaverda bemonsterde Sinora op 31 ton per hectare, terwijl Amora het met 43 ton per hectare gemiddeld deed. Fontane komt half augustus op 31 ton bruto, maar de verschillen tussen de bemonsterde percelen zijn groot. Gemiddeld liggen de opbrengsten een kwart onder het meerjarig gemiddelde. Niet eerder was de opbrengst zo laag. 

Voor Nederland en Duitsland zijn er weinig cijfers bekend. Aviko kwam in hun eerste bemonstering net boven het niveau van '18 uit. Het beeld is heterogeen in de twee landen. Zuid-Nederland is extreem droog, terwijl in Midden- en Noord-Nederland nog wel groene aardappelpercelen zijn te vinden. Ook in Duitsland zijn er gebieden waar de aardappelen redelijk tot goed hebben gegroeid, terwijl in bijvoorbeeld de Nederlands-Duitse grensregio het eveneens zeer droog is.

Aardappelweer
Het gemiddeld neerslagtekort in Nederland zit inmiddels boven de 300 millimeter. Dat is meer dan in 2018. Noordwest-Europa krijgt de tweede helft van augustus met een wisselvallig en koel weertype te maken. Met 20 tot 25 graden en regelmatig een bui is dat perfect aardappelweer. Verspreidt over de maand wordt 20 tot 55 millimeter of nog iets meer verwacht. Het is de vraag of de gewassen hiervan kunnen profiteren, gezien het loof dat ver versleten is. Doorwas en groeischeuren liggen op de loer, zoals ook in 2018. Voor september wordt opnieuw warm, stabiel en droog weer verwacht.

Er zijn ongetwijfeld late percelen Fontane, Markies en Agria die van de neerslag kunnen profiteren, maar dat is niet het totaalbeeld. De fijne sortering is een groot punt van zorg. De Belgische Fontane-cijfers wijzen uit dat half augustus slechts 13 ton in de maat 50 mm opwaarts zat. Ook de vroegere Sinora was veel fijner dan gebruikelijk.

Marktvooruitzichten
Zelfs met een behoorlijke nagroei gaat seizoen 2026-2027 een gezonde markt met bovengemiddelde prijzen opleveren. Het feit dat fritesproducenten en handelsbedrijven nu al bezig zijn om op termijn aardappelen vast te leggen, voor prijzen van €30 tot €40 per 100 kilo, zegt genoeg. Het ras en de grofte (lengte) zijn bepalend voor de prijs. De exportcijfers voor frites lopen helaas vier maanden achter, maar gezien het sentiment en de betaalde prijzen kunnen we niet anders dan concluderen dat de afzet van aardappelproducten redelijk stabiel is. Met een oogstvolume tussen de 21 en 22 miljoen ton in de EU-4 is sprake van een stevige vraagmarkt. Een prijsverloop zoals oogstjaar 2018 en 2022 is daarmee een reëel beeld.