'Vroegtijdig anticiperen op komst nieuwe ziektes'

Ziektes als SBR (Syndrome Basses Richesses) en RTD (Rubbery Taproot Disease) houden vooral in Duitsland flink huis. Ze bedreigen niet alleen de teelt van suikerbieten, maar ook die van onder meer aardappelen en uien. In Nederland is die problematiek er nog niet. Er wordt hard gewerkt om dat zo te houden, onder andere met een intensieve monitoring. Op de Aardappeldemodag spreekt Levine de Zinger van het IRS. "Wanneer telers de ziektebeelden kunnen herkennen, kunnen we vroegtijdig anticiperen", hoopt ze.

SBR en RTD, ook wel Stolbur genoemd, worden overgebracht door de glasvleugelcicade. SBR is in 2023 en 2025 al aangetroffen in Nederland. "Dat is een belangrijk signaal wat we verder gaan onderzoeken", legt De Zinger uit. "Niet iedere cicade is besmet met de ziekte. Daar komt bij dat alleen al in Nederland 430 verschillende cicaden voorkomen." 

De Zinger gaat tijdens haar presentatie op de Aardappeldemodag ook in op de biologie van het beestje. "Er zijn veel gewassen waar SBR en RTD voor grote schade kunnen zorgen. De vier belangrijkste zijn aardappelen, suikerbieten, wortelen en uien. Het zijn zowel de volwassen insecten als de nimfen die voor grote schade zorgen door overdracht van beide ziekten. De nimfen blijven in de grond achter en zorgen het komend seizoen voor problemen. Bij RTD/Stolbur ligt het genuanceerder. Er zijn veel meer waardplanten en subtypes, zo weten we uit ervaringen van andere landen."

Ben je benieuwd naar de presentatie van Levine de Zinger, over de ziektes SBR en RTD in de aardappelteelt en andere akkerbouwgewassen? Volg dan haar presentatie in de Kennisschuur tijdens de Aardappeldemodag op 2 september in Westmaas. Meld je direct kosteloos aan.

Gevolgen aardappelteelt
Dat de ziektes serieus moeten worden genomen blijkt wel uit de Duitse cijfers. De Zinger: "Eind 2018 werden SBR en RTD voor het eerst aangetroffen. Dat begon steeds erger te worden. In 2023 was al 60.000 hectare suikerbieten aangetast, in 2024 was dat 75.000 hectare en vorig jaar zelfs 123.000 hectare. Dat was een derde van het Duitse bietenareaal. Vooral in het zuiden van het land is de schade groot. Ook in aardappelen wordt het een steeds groter probleem. Pootgoed moet namelijk vrij van Stolbur zijn. Zijn de aardappelen aangetast, dan zie je dat ook in onder andere de bakkwaliteit. De chips of frites bakt dan bruin. RTD/Stolbur zorgt voor rubberachtige wortels en knollen, die bovendien lastig te verwerken zijn. SBR kost je zo 5% in suikerpercentage in suikerbieten."

Reden genoeg om dit jaar met grootschalige monitoring te starten in Nederland. Dit gebeurt binnen de PPS VectPath AB. "Het gaat om meer dan honderd percelen die worden gemonitord, waaronder ook minimaal dertig aardappelpercelen. De WUR, verschillende bedrijven en organisaties werken daaraan mee. Daarnaast zijn we als IRS druk met het ontwikkelen van moleculaire toetsen om te kunnen aantonen dat de juiste glasvleugelcicade ook wordt aangetroffen. Ook de ziekten kunnen met DNA-tests vastgesteld worden op het lab van het IRS. De PPS omvat meer onderzoek, zoals naar welke waardplanten belangrijk zijn. Bepaalde groenbemesters zijn ook een waardplant en de soorten die we hier verbouwen wijken soms weer net af als wat in Duitsland gangbaar is."

Bewustwording
De Zinger hoopt met haar presentatie telers bewuster te maken op de mogelijke aanwezigheid van het beestje en hoe zij het ziektebeeld in bieten, aardappelen en andere gewassen kunnen herkennen. "Wordt er in de praktijk meer op gelet, dan wordt hopelijk sneller iets gevonden en kunnen we vroegtijdig anticiperen. Dan voorkomen we problemen zoals die in Duitsland."

Bestrijding van de glasvleugelcicade en de nimfen gebeurt in Duitsland op verschillende manieren. "Eén van de meest effectieve is om na de bieten- of aardappelteelt geen wintergraan te telen, want juist daar overleven de nimfen in", weet De Zinger. "Ook grondbewerking kan een effect hebben, al is het succes van veel factoren afhankelijk. We raden daarom aan vroeg te oogsten en direct te ploegen na de teelt." Zeker het RTD/Stolbur-verhaal is behoorlijk complex, waarover we nog veel vragen hebben. Gelukkig is er steeds meer kennis in Europa en werkt het IRS nauw samen met collega-instituten. "Wanneer telers of adviseurs in Nederland een besmetting vermoeden roepen we op om altijd monsters op te sturen. Bijvoorbeeld van de bietenpuntjes. Zo hebben we in 2023 en 2025 de SBR-besmetting ook gevonden. Dat is dus zeer waardevol."

Geïnteresseerden kunnen zich kosteloos aanmelden voor de Aardappeldemodag.