De aflandperiode blijkt historisch gezien bepaald niet het sterkste moment om vrije aardappelen te verkopen. Een analyse van meerdere seizoenen laat zien dat de prijs in september en oktober vaak weinig beweegt.
Belgapom houdt deze week voor Fontane vast aan €20 per 100 kilo. Opvallend genoeg noemt de organisatie de marktstemming daarbij 'prijshoudend', wat betekent dat het aanbod kleiner dan of gelijk aan de vraag is. Ook Viaverda/Fiwap komt niet verder dan €20. Daar wordt de markt als stabiel omschreven. Zowel vraag als aanbod van vrije aardappelen is beperkt. De meeste transacties hebben betrekking op overtonnen/meeleveraardappelen bovenop contracten.
Frankrijk sluit daarbij aan. Ook RNM komt voor Fontane op €20 per 100 kilo. Daarmee ontstaat in België en Frankrijk een behoorlijk eensgezind prijsbeeld. Duitsland wijkt daar nog vanaf. Reka Rheinland noteert voor Fontane weliswaar ook stabiel maar op een duidelijk hoger niveau met €23 per 100 kilo.
PotatoNL zakt richting 20 euro
In Nederland beweegt de markt ondertussen steeds verder richting het Belgische en Franse niveau. PotatoNL noteerde Fontane en vergelijkbare rondere fritesrassen eind september op €20 tot €23 per 100 kilo. Een week eerder was dat nog €21 tot €24 en half september €22 tot €24. Begin september stond €22 tot €24 op het bord.
Dat levert een opmerkelijk prijsverloop op. Eind augustus liep de Nederlandse bandbreedte nog van €20 tot €25. Sindsdien is vooral de bovenkant afgebrokkeld. Van een plotselinge prijsval is geen sprake. De markt wordt eerder met kleine stapjes naar beneden gedrukt.
Juist dat past goed bij wat historisch in de aflandperiode vaker gebeurt. Een analyse van de Fontane-noteringen over meerdere seizoenen laat zien dat september, oktober en de eerste helft van november vaak relatief weinig prijsbeweging kennen. De aardappelen komen in deze periode in grote volumes van het land, terwijl verwerkers voor een belangrijk deel worden beleverd vanuit hun aflandcontracten.
Dat beperkt de noodzaak om actief vrije aardappelen te kopen. De vrije teler bevindt zich daardoor juist op het moment dat het fysieke aanbod het grootst is in een relatief zwakke onderhandelingspositie.
Na aflandperiode omhoog
De historische Belgapomnoteringen maken dat zichtbaar. Over de acht seizoenen van 2018/19 tot en met 2025/26 lag de gemiddelde Fontaneprijs ná de aflandperiode in zes seizoenen hoger dan gedurende de periode van eind augustus tot en met de eerste twee weken van november.
Het verschil is geregeld fors. In 2021/22 lag Fontane af land gemiddeld rond €12 per 100 kilo, tegenover ongeveer €18,50 in de periode daarna. In 2022/23 ging het om ruim €24 tegenover bijna €35. Nog groter was het verschil in 2023/24: gemiddeld nog geen €12 af land tegenover bijna €35 later in het seizoen.
De mediaan van het prijsverschil over de acht onderzochte seizoenen bedraagt ongeveer 36% in het voordeel van de periode na half november. Andere noteringen geven een vergelijkbaar beeld. Bij Reka Rheinland lag de gemiddelde Fontaneprijs in zeven van acht onderzochte seizoenen na de aflandperiode hoger.
Minstens zo opvallend is hoe weinig er soms tijdens de oogst gebeurt. In 2021 bleef Belgapom gedurende vrijwel de gehele aflandperiode rond €12 hangen. In 2024 stond wekenlang €12,50 op het bord. Afgelopen seizoen was het met €1,50 nog extremer. Een lage prijs betekent dus niet automatisch dat er snel een reactie naar boven volgt.
Dit jaar verloopt niet anders
Ook 2026 heeft tot dusver dat karakter. Het bijzondere daarbij is dat er niet eens sprake hoeft te zijn van een overvloed aan vrije aardappelen. Viaverda/Fiwap spreekt juist van weinig aanbod én weinig vraag. De aflandcontracten worden volop geleverd en overtonnen en vrije aardappelen worden slechts in beperkte hoeveelheden meegenomen.
Dat is des te opvallender omdat de Belgische oogst klein is. De laatste proefrooiing van Viaverda, Fiwap en Carah kwam bij Fontane uit op een netto-opbrengst van 38,2 ton per hectare. Niet eerder werd in achttien jaar proefrooien zo'n lage opbrengst gemeten. Bovendien is de sortering fijn.
Een kleine oogst alleen blijkt daarmee onvoldoende om tijdens de aflandperiode voor een prijsstijging te zorgen. Zolang verwerkers hun fabrieken grotendeels met contractaardappelen kunnen bevoorraden en weinig belangstelling voor aanvullend vrij volume tonen, ontbreekt de concurrentie om de aardappelen.
Bewaren is geen garantie op winst
Dat betekent niet dat aardappelen inschuren automatisch de betere keuze is. De hogere prijzen later in het seizoen moeten worden afgezet tegen bewaarkosten, gewichtsverlies, rente en kwaliteitsrisico. Bovendien bestaat altijd het gevaar dat de verwachte prijsstijging niet komt.
De afgelopen twee seizoenen laten beide kanten van dat risico zien. In 2023/24 liep de vrije markt na de oogst uiteindelijk zeer sterk op. In 2025/26 gebeurde het tegenovergestelde. Belgapom noteerde tijdens de aflandperiode gemiddeld ongeveer €1,50 en daarna zakte de markt zelfs richting €1.
Bewaren is dus geen garantie op rendement. Toch zeggen de historische cijfers wel iets over de positie van de teler. Wie in september of oktober móét verkopen, doet dat precies op het moment dat het aanbod vanuit de oogst groot is en verwerkers veel contractaardappelen ontvangen. De noodzaak voor kopers om tegen elkaar op te bieden is dan gering.
De eerste weken van november brengen daar historisch gezien vaak nog weinig verandering in. Ze gedragen zich meer als het sluitstuk van de aflandperiode dan als het begin van een echte bewaarmarkt. Pas wanneer het directe aanbod uit het land opdroogt, kan de verhouding tussen koper en verkoper veranderen.
Dit jaar volgt historisch patroon
Voorlopig past 2026 opvallend goed in dat historische patroon. België en Frankrijk staan op €20, PotatoNL beweegt daar stap voor stap naartoe en alleen Reka Rheinland houdt met €23 nog enige afstand. Ondanks de kleine oogst lukt het de markt daarmee vooralsnog niet om tijdens de belangrijkste oogstmaanden echt los te komen.
De paradox van de aflandmarkt is daarmee opnieuw zichtbaar: juist wanneer de aardappelen beschikbaar komen en de teler moet beslissen over verkopen of bewaren, is zijn positie op de vrije markt historisch gezien vaak het zwakst.