Boeren in de buurt van een Natura 2000-gebied brengt de nodige uitdagingen en onzekerheden met zich mee. Melkveehouders die niet willen stoppen of verplaatsen, kunnen sinds 2024 subsidie krijgen om hun bedrijf te extensiveren. In het voorjaar van 2026 wordt deze regeling ook opengesteld voor akkerbouwers. Of er veel gebruik gemaakt zal worden van deze regeling valt nog te bezien. De compensatie voor een akkerbouwer valt namelijk tot €1.410 per hectare lager uit dan voor een melkveehouder.
Over wat intensief en extensief is valt een hele boom op te zetten. De RVO hanteert voor de extensiveringsregeling onder andere een norm 100 of 150 kilo stikstofdierexcretie per hectare voor melkveebedrijven en een gebruikersnorm van 100 of 150 kilo stikstof per hectare voor akkerbouwbedrijven. Om dit in perspectief te plaatsen: een biologisch bedrijf mag tot 170 kilo stikstof per hectare gebruiken. Voor veehouders moet minstens 80% van het landbouwareaal uit grasland bestaan en akkerbouwers dienen op ten minste 50% van het areaal rustgewassen te telen om deel te kunnen nemen aan de extensiveringsregeling. De voorwaarden voor veehouderij zijn te vinden op de site van de RVO en voor de akkerbouw op extensiveringn2000.nl.
Een andere voorwaarde is dat de regeling alleen openstaat voor samenwerkingsverbanden. Een samenwerkingsverband bestaat uit minimaal twee partijen die ten minste 200 hectare landbouwgrond in gebruik hebben waarvan de helft in een overgangszone rond een stikstofgevoelig gebied. De overgangszone is een strook van 2,5 kilometer rondom een Natura 2000-gebied.
Zelfde norm, grote verschillen in vergoeding
Voor zowel veehouders als akkerbouwers is de norm van 100 of 150 kilo stikstof per hectare een hele dobber. Qua vergoeding is er wel een wereld van verschil. Een melkveehouder die naar 100 kilo stikstofdierexcretie gaat, ontvangt een jaarlijkse vergoeding van €2.430 per hectare. Bij 150 kilo stikstofdierexcretie is dat €1.680 per hectare. Een akkerbouwer moet het met een beheervergoeding van €1.020 doen bij een gebruikersnorm van 100 kilo stikstof en €375 bij 150 kilo stikstof. Dat is respectievelijk €1.410 en €1.305 minder per hectare dan voor een melkveehouder.
Voor akkerbouw is er een mogelijkheid om aanspraak te maken op een hogere vergoeding, maar dan mogen voor gewasbescherming alleen middelen van de Skal-lijst gebruikt worden. In dat geval bedraagt de vergoeding €3.130 per hectare bij een gebruiksnorm van 100 kilo stikstof en €2.675 per hectare bij 150 kilo. In de praktijk betekent dit wel dat je als akkerbouwer biologisch moet telen. De regeling voor de akkerbouw is nog niet gepubliceerd, bedragen kunnen dus nog wijzigen.
De vergoeding in de extensiveringsregeling zou een tegemoetkoming zijn voor de gederfde inkomsten moeten zijn. Het grote verschil in vergoedingen tussen melkveehouderij, gangbare en biologische akkerbouw roept bij sommige betrokken vragen op. Op welke studies of cijfers is de inkomstenderving gebaseerd? Daarnaast wordt er gewezen op een potentieel ontwrichtend effect van de extensiveringsregeling op de grondmarkt in de betreffende gebieden.