Lage gewasprijzen en hoge inputkosten zorgen voor druk op de liquiditeit bij akkerbouwers. Dat is nu al zichtbaar in de financiële cijfers, maar bedrijfsadviseurs en banken verwachten pas later dit jaar de volledige impact te zien. Waar worstelen akkerbouwers mee en wat kun je doen aan lastenverlichting? Je leest het in dit artikel.
Het zijn vooral de lage aardappelprijzen die momenteel een hap uit de liquiditeitspositie bij akkerbouwers nemen. Zeker wanneer aardappelen tegen negatieve prijzen moeten worden afgevoerd naar het veevoer, terwijl de kostprijs boven de 20 cent ligt. Bijna alle aardappeltelers hebben een gedeelte vrij product in de bewaring liggen dat niet door het contract wordt gedekt. Grofweg is die verhouding 80/20, maar door de goede opbrengsten van afgelopen najaar wisselt dat sterk per bedrijf. Hoe afnemers met het vrije deel omgaan wisselt. De een betaalt er nog iets voor, maar er zijn ook verwerkers die niets betalen. Ook het afkopen van contracten komt voor, omdat zelfs voor de contractkilo's geen plek is.
Pijn in de zomer
Telers gaan verschillend om met dit gitzwarte scenario. De een kiest voor korte pijn en is vroegtijdig begonnen met ruimen, terwijl de ander het nog wel even aan durft te kijken en het product enkele maanden kan bewaren. "Onze verwachting is dat de effecten van de lage gewasprijzen pas na deze zomer merkbaar worden", zegt Hessel Kingma. Hij is branchespecialist Akkerbouw bij Countus. "Op dit moment zijn er nog geen directe knelpunten in de liquiditeitspositie van akkerbouwers." Normaal gesproken is juist aan het begin van de zomer een piek in de liquiditeitspositie merkbaar. Kijken we naar de middellange termijn dan zien we wel meer uitdagingen.
De onderlinge verschillen zijn groot. Bij bedrijven die recent investeringen hebben gedaan uit eigen middelen zijn er wel degelijk liquiditeitszorgen, zegt Kingma. Toch ziet hij dat veel ondernemers blijven investeren. "Ook de bouw van (bewaar)schuren is bijvoorbeeld niet stopgezet. Bedrijven teren in veel gevallen nog op inkomsten zoals de verkoop van uien en pootaardappelen."
Impact op lange termijn
Omdat akkerbouwers de afgelopen jaren gemiddeld goede jaren hebben gehad kunnen zij dit seizoen overleven, zo is het idee. Een slecht jaar kan echter meerdere jaren impact hebben op je bedrijfsvoering, waarschuwt accountantskantoor Aaff. "Bij financieringsaanvragen kijken banken naar de gemiddelde prestaties van de afgelopen vijf jaar", stelt senior bedrijfsadviseur Frans van Wanrooij. "Een gemiddeld jaar als 2019 wordt binnenkort vervangen door het resultaat van 2025. Dalen de operationele winstgevendheid (Ebitda) en vrije kasstroom (DSCR), dan vraagt de bank om extra onderbouwing. Zeker als extra financiering nodig is, om liquiditeitsproblemen op te vangen, is een prognose onmisbaar. Daar komt bij dat 20% daling van je financieel resultaat je rating bij de bank negatief beïnvloedt, wat doorwerkt in de rente die je betaalt"
Eind 2025 zag ABN Amro al dat de liquiditeitspositie bij hun akkerbouwklanten aan het afnemen was, met €34.000, tot ruim €155.000. Dat is een lager banksaldo dan in 2024 en 2023 op de rekening stond. Vooral door tegenvallende inkomsten vanuit de afgelopen oogst is in het derde en vierde kwartaal van vorig jaar minder geld binnengekomen, terwijl de uitgaven opliepen. Sinds afgelopen juli lagen de uitgaven hoger dan de inkomsten, zo blijkt uit een analyse van klantdata bij de bank onder 270 akkerbouwers.
Aardappelen cruciaal
Verreweg het grootste deel van de inkomsten bij akkerbouwers is afkomstig uit aardappelen. Volgens ABN Amro is dit gewas goed voor 35% van het inkomstenaandeel. Overige gewassen staan op plek twee (13%) en suikerbieten komen op plek drie (11%). Overigens ziet de bank geen verschil tussen grote of kleine ondernemers. De financiële situatie is grofweg gelijk, alleen de bedragen wisselen. Uitzondering vormen de grootste akkerbouwbedrijven, waar meer vrij wordt geteeld. Daar schommelen de inkomsten en uitgaven sterk.
Kingma ziet dat akkerbouwers scherp zijn op hun uitgaven. "In een jaar met goede productprijzen zie je dat bijvoorbeeld groot onderhoud naar voren wordt gehaald. Nu is dat andersom en worden niet-essentiële zaken uitgesteld. Wordt er geïnvesteerd, dan is dat vooral in arbeidsbesparende techniek." Naast lagere inkomsten zijn er ook de stijgende kosten die druk zetten op het verdienvermogen van akkerbouwers. Uit cijfers van Countus blijkt dat de kostprijs van poot- en consumptieaardappelen en zaaiuien met gemiddeld €6 per 100 kilo zijn gestegen ten opzichte van 2020.
Stijgende kostprijs
NAV rekende er eerder dit jaar nog op dat de kostprijs van consumptieaardappelen met 1% tot 1,5% zouden dalen. Met de sterk gestegen kunstmest- en dieselprijzen kan de kostprijs snel met 1 cent of meer per 100 kilo toenemen. Dat hangt natuurlijk ook af van reeds aanwezige voorraden en hoe vaak er beregend gaat worden komend groeiseizoen.
Volgens data van de WUR gebruikt een gemiddeld akkerbouwbedrijf van 60 hectare op kleigrond (in Zuidwest-Nederland) 135 liter diesel per hectare. Eind maart is de dieselprijs licht gedaald, maar het gemiddeld prijsniveau ligt met €181,47 per 100 liter 33% hoger dan voor het uitbreken van de oorlog in Iran. Voor een akkerbouwbedrijf met 100 hectare (13.500 liter jaarverbruik) betekent dat een kostenverhoging van €60.000.
Het advies van de bedrijfsadviseurs is eigenlijk unaniem. Geef verwachte liquiditeitstekorten vroegtijdig aan zodat hierop geanticipeerd kan worden. Countus werkt sinds enige tijd met een rapportagetool (CMRA) voor de akkerbouw, die met eigen cijfers van het bedrijf een prognose maakt tot drie jaar vooruit. Dit moet eventuele knelpunten vroegtijdig signaleren. ABN Amro zag eind vorig jaar al een lichte toename van de roodstand bij akkerbouwers en verwacht in het tweede kwartaal een beperkte piek. Alarmerend is dat volgens de bank niet, aangezien de sector een volatiel karakter heeft ten opzichte van andere agrarische bedrijfstakken.