Netcongestie en bewaring: knelpunt én kans

De Nederlandse landbouw staat midden in de energietransitie. Akkerbouwbedrijven investeren massaal in elektrificatie, duurzame energieopwekking en efficiënte bewaartechnieken. Tegelijkertijd lopen zij steeds vaker tegen een fundamenteel probleem aan: netcongestie. Dit fenomeen, waarbij het elektriciteitsnet onvoldoende capaciteit heeft om vraag en aanbod te transporteren, vormt een groeiende beperking voor bedrijfsvoering en innovatie.

Uit onderzoek dat Tolsma-Grisnich uitvoerde onder klanten blijkt dat netcongestie inmiddels geen toekomstig probleem meer is, maar een actuele realiteit. Zo ondervindt 28% van de akkerbouwers nu al hinder van netcongestie, terwijl 64% aangeeft bij uitbreiding van hun bedrijf tegen capaciteitsproblemen aan te lopen.

Netcongestie raakt de bewaarketen
Netcongestie ontstaat doordat de vraag naar elektriciteit en het aanbod van duurzame energie sneller groeien dan de uitbreiding van het elektriciteitsnet. Voor akkerbouwbedrijven speelt dit probleem vooral tijdens bepaalde fases tijdens het bewaarseizoen. Bewaring van aardappelen, uien en andere producten vraagt vooral intensief energiegebruik tijdens het drogen en inkoelen.

Veel bedrijven hebben al geïnvesteerd in zonnepanelen en windmolens. Op zonnige dagen met veel wind ontstaat juist een overschot aan elektriciteit omdat niet altijd teruggeleverd kan worden door congestie. Uiteindelijk worden bedrijven hierdoor dubbel geraakt: een zwaardere aansluiting is niet mogelijk voor bewaring én zelf opgewekte energie kan niet worden afgezet.

Piekbelasting als kernprobleem
De hoofdoorzaak van netcongestie ligt in de piekmomenten: momenten waarop de vraag of het aanbod de netcapaciteit overschrijdt. In bewaarplaatsen doen deze pieken zich voor bij het drogen van product, bij het inkoelen in de herfst en in het voorjaar wanneer het buiten warmer wordt. Het elektriciteitsnet is historisch niet ontworpen voor deze hoge vermogensvraag.

Daarbij komt dat de elektrificatie van activiteiten op het akkerbouwbedrijf de vraag verder vergroot. Hierdoor wordt verzwaring van aansluitingen vaak geweigerd of uitgesteld, wat directe gevolgen heeft voor bedrijfsontwikkeling.

Slimme oplossingen: van beperking naar flexibiliteit
Hoewel netverzwaring een structurele oplossing is, kost dit jaren. Daarom verschuift de focus naar flexibiliteit en slim energiegebruik. Voor akkerbouwbedrijven zijn vier oplossingsrichtingen of combinaties daarvan interessant.

1. EPEX-module en dynamische energiesturing
Een geïntegreerde EPEX-module in de klimaatcomputer (Vision Control | Intelligente Bewaarcomputer | Tolsma-Grisnich) maakt het mogelijk om energieprijzen op de spotmarkt te benutten. Wanneer bijvoorbeeld ventilatoren of mechanische koeling geactiveerd worden als elektriciteit goedkoop is, kunnen bedrijven hun energiegebruik verschuiven naar momenten waarop het energienet in onbalans is. Zo waren er in het afgelopen jaar al 565 uren met negatieve stroomprijzen. Door extra energie te gebruiken op die momenten komt het net meer in balans. Dit sluit aan bij het principe van gelijktijdigheid: energie gebruiken wanneer deze op het bedrijf beschikbaar is of wanneer het net minder belast is.

2. Energie Management Systemen (EMS)
Een EMS vormt het brein van het energiesysteem op het bedrijf. Het systeem monitort opwek, verbruik en opslag en stuurt het in/uitschakelen van installaties. In de praktijk kan een EMS pieken afvlakken, energieverbruik spreiden en opwek optimaliseren.

Voor de bewaartechniek betekent dit bijvoorbeeld:

• Koeling (Mechanische koeling aardappelen? | Tolsma-Grisnich) inschakelen op die momenten wanneer zonnepanelen of windmolens veel produceren 
• Prioriteren van koeling en ventilatie over verschillende bewaarcellen afhankelijk van de afwijking tussen regel- en streeftemperatuur
• Ook kan er energie opgeslagen worden in het product door een tijdelijke verlaging van de streeftemperatuur

Op deze manier wordt het beschikbare (net)vermogen efficiënter benut en neemt de afhankelijkheid van netcapaciteit af. Door een geïntegreerd energiemanagementsysteem met de bewaarcomputer blijft ook de productkwaliteit behouden.

3. Batterijen en energieopslag
Energieopslag speelt een steeds grotere rol in het oplossen van netcongestie. Batterijen slaan overtollige energie op en maken deze later beschikbaar voor eigen gebruik.

Hoewel het grootste deel van de akkerbouwbedrijven inmiddels over zonnepanelen beschikt, blijkt ook uit het uitgevoerde onderzoek dat op dit moment slechts 11% van Tolsma-Grisnich klanten gebruik maakt van een batterij. Tegelijkertijd is er sprake van een duidelijke groei in het aantal akkerbouwers dat geïnteresseerd is in batterijen en EPEX-modules, wat wijst op een toenemende behoefte aan flexibiliteit en eigen energiesturing.

Voor akkerbouwbedrijven biedt energieopslag concrete voordelen:

• Piekverbruik afvlakken tijdens drogen en inkoelen
• Minder energie terugleveren aan een vol net
• Hogere zelfconsumptie van eigen stroom waarmee op transportkosten bespaard wordt
• Energie terugleveren wanneer de prijs hoog is

Hoewel de investering voor een batterij aanzienlijk is, wordt het verdienmodel beter naarmate netcongestie verder toeneemt en energiemaatschappijen flexibiliteit meer gaan belonen.

4. Het einde van de salderingsregeling
De afbouw van de salderingsregeling verandert de economische rekensom van zonne-energie. Waar teruglevering voorheen financieel aantrekkelijk was, verschuift de focus nu gedwongen naar direct eigen gebruik en opslag. Dit stimuleert investeringen in energiemanagementsystemen en batterijen.

Voor de bewaartechniek betekent dit een integrale benadering: energieopwekking, opslag en verbruik moeten op elkaar worden afgestemd. Akkerbouwbedrijven die investeren in slimme bewaarsystemen, kunnen optimaal profiteren van hun eigen energieproductie.

Toekomstige oplossingen  
Naast oplossingen op bedrijfsniveau ontstaan er ook collectieve initiatieven zoals energiehubs, waarin meerdere bedrijven gezamenlijk hun energiegebruik afstemmen. Dit vergroot de flexibiliteit en benutting van het net. Ook worden er momenteel door Tolsma-Grisnich praktijkproeven uitgevoerd op bedrijfsniveau met een waterstofaggregaat dat elektrische energie in batterijen kan bufferen. Zo is er naast zon en wind een extra duurzame en schone energiebron beschikbaar waarbij een energiemanagementsysteem zorgt voor optimale inzet.

Conclusie
Netcongestie vormt een structurele uitdaging voor akkerbouwbedrijven, met name in relatie tot energie-intensieve bewaartechniek. De combinatie van een hoge vermogensvraag en groeiende duurzame opwek legt druk op een elektriciteitsnet dat zijn grenzen bereikt heeft.

Tegelijkertijd laten praktijkcijfers zien dat de impact nu al groot is en in de toekomst verder zal toenemen, vooral bij bedrijfsuitbreiding en verdere elektrificatie van bijvoorbeeld bedrijfsauto's.

Toch biedt deze problematiek ook kansen. Door inzet van EPEX-modules, energie managementsystemen en batterijen kunnen bedrijven hun energiegebruik flexibel maken en optimaliseren. In combinatie met het aflopen van de salderingsregeling verschuift de focus van teruglevering naar slim eigen gebruik.

De toekomst van bewaartechniek ligt daarmee niet alleen in productkwaliteit, maar ook in energiesturing. Bedrijven die hierin investeren, vergroten hun weerbaarheid én creëren nieuwe verdienmodellen binnen een steeds dynamischer energiesysteem.