Dat fusarium op uienzaad kan voorkomen, is inmiddels bewezen. De hamvraag is of die aanwezigheid ook zorgt voor infectie in het gewas; oftewel is transmissie via zaad mogelijk? Tot op heden is dat nooit overtuigend aangetoond. Ook zaadbedrijven geven aan dat bij fusarium geen bewijs is voor zaadoverdracht, in tegenstelling tot bijvoorbeeld koprot. Toch blijft de discussie oplaaien. Binnen de sector wordt breed gedragen dat er nader onderzoek moet komen naar overdracht van fusarium.
Onderzoeksprogramma Uireka verkent momenteel of het een rol kan spelen bij vervolgonderzoek en zo ja, welke rol. Daarbij worden in feite twee vragen onderscheiden, zo vertelt Uireka-voorzitter Gijsbrecht Gunter. "De eerste vraag, of fusarium op uienzaad kan voorkomen, is al beantwoord en vraagt geen aanvullend onderzoek meer. De tweede vraag is of fusarium via zaad daadwerkelijk kan worden overgedragen en vervolgens ziekte veroorzaakt in het gewas." Gunter doelt daarbij op zogenoemde transmissie, maar overtuigend bewijs dat fusarium via zaad wordt overgedragen ontbreekt tot op heden, zo zegt hij.
Grote zorg onder uientelers
Een groep telers uit Flevoland nam het heft in eigen hand. Een van hen is Pieter Beijen, akkerbouwer in Zeewolde (Flevoland). Hij liet eind 2025 zijn uienzaad onderzoeken op de aanwezigheid van fusarium. Het onderzoek werd uitgevoerd door Eurofins en bestond uit een analyse op basis van uitplaattechnieken, waarbij is gekeken naar de aanwezigheid van plantpathogene schimmels en oömyceten. De gevormde kolonies op de voedingsplaten zijn vervolgens verzameld en met behulp van een DNA-multiscan nader geïdentificeerd.
Beijen liet meerdere analyses uitvoeren. Uit de onderzoeken bleek dat op het uienzaad verschillende schimmels zijn aangetroffen. Daarbij ging het om Fusarium spp., Fusarium lactis, Fusarium oxysporum, Fusarium solani, Penicillium spp. en Rhizoctonia solani.
Uit het analyseformulier blijkt dat Fusarium spp. een verzamelnaam is waaronder zowel schadelijke als minder schadelijke soorten vallen. De bekendste en in de landbouw meest relevante fusariumsoort is Fusarium oxysporum, die weer is onder te verdelen in verschillende formae speciales (specificaties). De variant die in de uienteelt bekendstaat als veroorzaker van wortel- en bolrot en die in de bewaring regelmatig leidt tot droogrot, is Fusarium oxysporum (f.sp. cepae).
Op basis van het uitgevoerde onderzoek kan echter alleen worden vastgesteld dat Fusarium oxysporum aanwezig is; de specifieke soort f.sp. cepae kan op basis van deze test niet worden vastgesteld. Het is lastig om hier op dit moment een gedegen uitspraak over te doen, zo klinkt het breed binnen de sector. Volgens verschillende adviesorganisaties is de kans klein dat de aangetroffen Fusarium oxysporum, zonder nadere specificatie, daadwerkelijk via het zaad de bolbodem aantast op de manier zoals bekend is van Fusarium oxysporum (f.sp. cepae).
Wel wijzen adviesorganisaties erop dat de aanwezigheid van fusarium in het zaad kan leiden tot problemen bij de opkomst, al is hier tot op heden geen gericht onderzoek naar gedaan.
André Boot, senior specialist uien bij Hazera, verwijst naar de brief die Uireka onlangs heeft verspreid over fusarium. Tegelijkertijd circuleren er binnen de sector ook andere onderzoeken waaruit blijkt dat uien mogelijk ook gevoelig kunnen zijn voor andere fusariumsoorten dan Fusarium oxysporum (f.sp. cepae). "Die bevindingen zijn echter nog niet breed onderbouwd met openbaar beschikbare onderzoeksresultaten. Voor zover bekend en zoals ook benoemd in de betreffende brief van Uireka, is tot op heden nergens ter wereld overtuigend aangetoond dat schade in het gewas rechtstreeks het gevolg is van fusarium dat via het zaad is meegekomen. Dit is nogmaals ook het officiële standpunt van de International Seed Federation", aldus Boot. Tegelijkertijd benadrukt hij dat fusarium een bodem gebonden schimmel is.
Uireka weegt onderzoek naar zaadoverdracht van fusarium af
Uireka doet al ruim negen jaar breed onderzoek naar fusarium in uien, onder meer naar het voorkomen ervan in verschillende bodemtypen. Onderzoek naar transmissie via het zaad maakt daar tot nu toe nog geen onderdeel van uit en is een relatief nieuw onderwerp binnen de sector, zegt Gunter. "Er zijn nog geen concrete onderzoeksvoorstellen. Eerst moet worden verkend hoe een dergelijk onderzoek er wetenschappelijk uit moet zien en of het past binnen het beschikbare budget."
Dat budget is beperkt en kan maar één keer worden uitgegeven, schets Gunter. "De afweging is daarom of dit een ketenbreed, structureel vraagstuk is waarvoor Uireka middelen moet vrijmaken, of dat het primair bij andere partijen ligt. Bijvoorbeeld bij zaadbedrijven, telers of andere onderzoeksinstellingen."
Onderbelicht in deze discussie blijft dat de fusariumschimmel meerdere waardplanten heeft en zich bij een te nauwe vruchtwisseling en toenemende problemen in de onkruidbestrijding kan blijven vermeerderen. Als fusarium ook wordt aangetroffen op het uienzaad, is dit niet direct de primaire bron van aantasting, maar kan wel een rol spelen in de verdere ontwikkeling van de schimmel.