De kostprijs voor de teelt van fritesaardappelen daalt in 2026 voor het eerst in vier jaar tijd. Dat concludeert de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV) op basis van hun eigen kostprijsberekening. Toch is een daling van 1% tot 1,5% bij lange na niet voldoende om de daling van de contractprijzen te compenseren. Opvallend is dat de spreiding in teeltkosten groeit tussen zand- en kleigrond.
Het telen van fritesaardappelen wordt dit jaar naar schatting iets goedkoper, volgens de standaard kostprijsberekening van NAV. Deze prijs is uiteraard niemands kostprijs, maar door jaar op jaar op dezelfde manier te vergelijken zijn de procentuele wijzigingen wel een belangrijke graadmeter voor de winstgevendheid in de aardappelsector.
Goedkoper pootgoed
De daling is met 1%, voor levering uit de bewaring in april, tot 1,5%, bij levering afland, zeer gering te noemen. Het is het resultaat van kleine minnetjes en wat plusjes. De grootste winst zit hem in de post pootgoed, die NAV €200 lager zet per hectare in de basisberekening. Aardappelverwerkers schermen ermee dat de kosten harder dalen, meestal met zo'n €500. De daling is dus misschien wat conservatief. De uiteindelijke daling is sterk afhankelijk van het gebruik van (vrije) rassen.
De inkomsten uit de aanvoer van drijfmest nemen iets toe dit jaar. NAV rekent met €75 meer inkomsten ten opzichte van 2024. Voor zandgrond betekent dat €375 per hectare en voor kleigrond €225. De kunstmestprijzen heeft het ongemoeid gelaten. De kosten hiervan zijn, mede door heffingen en hogere gasprijzen, wel opgelopen.
Hogere bewerkingskosten
De totale toegerekende kosten, de teeltkosten dus, nemen met €215 per hectare af. De totale bewerkingskosten, waarbij ook kosten voor arbeid en machines zijn meegenomen, stijgen met ongeveer hetzelfde bedrag. Dat komt door duurdere arbeid. De andere posten, zoals grond en gebouwen, algemene kosten en bewaarkosten, zijn vrijwel onveranderd gebleven.
Onderaan de streep komt de kostprijs voor afland levering op 16,2 cent voor zand- en 19,8 cent voor kleigrond uit. Uit de schuur is dat 21 en 25,3 cent. In vergelijking tot vorig jaar is de daling dus verwaarloosbaar. Het gaat om 0,2 tot 0,4 cent verschil met 2025. NAV rekent met 53,5 en 48,5 ton per hectare afland (klei en zand). In april is dat 50,75 en 46 ton per hectare. Dit is 1.500 kilo lager dan waar voor 2024 mee werd gerekend. Beregeningskosten (á €270 per hectare bij 25mm) zijn in het rekenvoorbeeld niet opgenomen, terwijl dit in de praktijk vaak wel voorkomt. Twee beregeningsbeurten verhogen de kostprijs met ongeveer 1 cent. Daar staat tegenover dat de opbrengst ook toeneemt. Ook de marge voor de teler zit niet in de kosten.
Spreiding zand en klei
Opvallend is dat het telen van aardappelen op kleigrond sneller duurder wordt dan bij de collega's op zand. Procentueel gezien valt dat nog mee. In vijf jaar tijd steeg de kostprijs op zand met 16% tot 18%. Voor kleigrond is dat 19% tot 20%. Tien jaar geleden was het verschil tussen zand en klei nog €465 tot €420 per hectare (afland en bewaring), terwijl dat nu is opgelopen tot €950 en €1.123. Dat klinkt niet direct als veel, maar op 25 hectare aardappelen praat je over een bedrag van €28.000 dat een aardappelteler op kleigrond extra kwijt is wanneer hij zijn aardappelen in april aflevert. Dat moet worden goedgemaakt 'in de markt', door een beter betaalde kwaliteit af te leveren.
Tot slot is het ook interessant om te kijken naar de ontwikkeling van de kostprijs versus de contractprijs. Hierboven zie je het prijsverloop op zandgrond. In 2023, 2024 en 2025 oversteeg de gemiddelde contractprijs het kostprijsniveau, zeker vanuit de bewaring. Vooral op zandgrond is dit evident. Voor telers op kleigrond, zie de grafiek hieronder, is die ruimte veel kleiner en kruiste de twee lijnen elkaar vorig seizoen al. De grafieken laten ook zien dat afland flink wordt gesneden en uit de bewaring minder.
Lucratief voor 'zandteler'
Afgaand op de bovenstaande cijfers blijft het voor aardappeltelers op zandgrond relatief interessant om fritesaardappelen te telen. Zij komen (iets) beter uit met de kostprijs versus hun kleicollega's. Hierbij moet wel gezegd worden: de kale contractprijzen nemen niet de hogere productkwaliteit in acht. Ook zijn de gemiddelde contractprijzen voor 2026 nog niet helemaal compleet. Feit blijft dat de kostenstijging telers op kleigrond harder treft.
Juist de aardappelverwerkers zetten dit jaar, meer dan ooit, in op het leveren van kwaliteit en rassen die hierbij passen. Denk aan Innovator, Agria maar bijvoorbeeld ook Lugano. Daarbij wordt er selectief omgegaan met telers en afspraken. Op mindere gronden, en dat is vaak zand- en dal/veengrond, worden minder aardappelen vastgelegd. In de traditionele teeltgebieden op de klei blijft het volume wel op peil. Het is dus alleen de vraag of deze kwaliteit wel voldoende wordt betaald, of dat je met louter volume altijd nog meer marge maakt.