De beslissing om 400 miljoen vaten olie uit de strategische oliereserves vrij te geven heeft de oliemarkt vooralsnog niet tot bedaren gebracht. Door het conflict met Iran en de vrijwel stilgevallen scheepvaart door de Straat van Hormuz blijven energieprijzen stijgen, met toenemende druk op de wereldeconomie en voedselketens. Lees meer over energieprijzen en aanvoerproblemen
De leden van het Internationaal Energie Agentschap (IEA) besloten afgelopen woensdag, 11 maart, om 400 miljoen vaten olie uit de wereldwijde oliereserves op de markt te brengen om de oliemarkt tot rust te brengen. "De oorlog in het Midden-Oosten veroorzaakt de grootste verstoring van de aanvoer in de geschiedenis van de wereldwijde oliemarkt", aldus het IEA.
De oliemarkt liep echter verder op en de prijs per vat kwam 12 maart weer boven de $100 uit. Op 15 maart werd het niveau van $106,19 per vat bereikt. Op het moment van schrijven staat ruwe Brent-olie op $101,95. Daarmee is de olieprijs met 39,9% gestegen sinds 27 februari (de dag voor de aanval van de VS en Israël op Iran).
De dieselprijs kende op 9 maart een piek van €186,55 per 100 liter vanaf 4.000 liter (LTO-ledenprijs). De dag daarna was dit €9 lager, maar de prijs klimt weer. Vandaag wordt €177,80 per 100 liter betaald.
Ook de gasprijs bereikte 9 maart een recent hoogtepunt met €56,45 per MWh. De prijs zakte op 10 maart en loopt sindsdien weer op. Nu wordt gas op de TTF-termijnmarkt voor €51,58 per megawattuur verhandeld, een toename van 61,4% sinds 27 februari (€31,96 per MWh).
De belangrijkste factor voor een stabiele olie- en gasaanvoer blijft de hervatting van de scheepvaart door de Straat van Hormuz. "Adequate verzekeringsmechanismen en fysieke bescherming voor de scheepvaart zijn essentieel voor de hervatting van de aanvoer", stelt het energieagentschap.
Donald Trump maande in een interview met de Financial Times de NAVO-partners om de VS te helpen de scheepvaart door de Straat van Hormuz veilig te maken. Verschillende partners, waaronder Nederland, hebben al laten weten daar weinig voor te voelen. Trump probeert ook China onder druk te zetten door te dreigen eind maart niet naar China af te reizen.
De Straat van Hormuz is de facto onbegaanbaar. Vandaag werd weer een tanker in de buurt geraakt volgens UKMTO, de Britse organisatie die de maritieme veiligheid monitort. Daarnaast heeft Iran het ook voorzien op olie- en gasfaciliteiten in de regio. Zo is in de Verenigde Arabische Emiraten het Shah-gasveld stilgelegd na een droneaanval, evenals de Fujairah Oil Industry Zone, een van de grootste opslaghubs ter wereld.
Kabinet maakt zich geen zorgen
Het Nederlandse kabinet heeft op dit moment geen acute zorgen om leveringszekerheid of fysieke tekorten aan zowel olie als gas in Nederland en acht het onwaarschijnlijk 'dat er een prijsescalatie ontstaat in de orde van grootte van de energiecrisis van 2022. Bovendien zijn er dempende factoren. Er wordt een toename verwacht van het LNG-aanbod uit de VS en veel Aziatische landen schakelen over van gas naar kolen. Ook verwacht de Nederlandse regering dat de prijspiek beperkt wordt door samen met 31 andere IEA-lidstaten 400 miljoen vaten olie uit strategische reserves op de markt te brengen. Voor Nederland gaat het om ruim 5,36 miljoen vaten. Verder willen verschillende Opec-landen hun olieproductie vanaf april verhogen. Ook wijst het kabinet in een brief van 16 maart op de mogelijkheid een deel van de productie uit de regio om te leiden via de East-West-oliepijplijn in Saoedi-Arabië en de Abu Dhabi-oliepijplijn in de Verenigde Arabische Emiraten. Er wordt geen melding van gemaakt dat Iran het voorzien heeft op de olie-infrastructuur van het land.
Het kabinet haalt in de brief aan de Kamer verder aan dat 25% tot 33% van de wereldwijde verhandelde grondstoffen voor de kunstmestproductie, zoals sulfur, ureum en ammoniak uit de Golfregio komt. "Ook is de productie van kunstmest zeer energie-intensief en werken de hogere energieprijzen hier sterk in de prijzen door. Dat kan vervolgens indirect doorwerken in hogere wereldwijde voedselprijzen."
Het CPB heeft twee scenario's uitgerekend waarbij bij het eerste scenario de inflatie 0,6%-punt hoger uitkomt op 2,9% en in het tweede 1,5%-punt hoger op 3,8%.
Het conflict schaadt ook de algehele economie. Hoe langer de Straat van Hormuz afgesloten blijft, hoe sterker de economische groei wordt geremd. Rabobank schetst drie scenario's voor energieprijzen en economische groei. In het basisscenario gaat de bank ervan uit dat het conflict enkele weken zal duren en dat de Straat van Hormuz – waar ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en gasstromen doorheen gaat – slechts gedeeltelijk en tijdelijk gesloten zal zijn. De olieprijs zou in maart en april gemiddeld $86 per vat bedragen, terwijl gas op de TTF-futuresmarkt gemiddeld €52 per megawattuur zou kosten, waarna de prijs vanaf de zomer weer daalt. De economische groei zou uitkomen op 1,4%, iets onder de 1,5% die vóór het conflict werd verwacht.
In het tweede scenario komt de scheepvaart door de zeestraat volledig tot stilstand, wat leidt tot ernstige tekorten op de energiemarkten. In het derde scenario raken belangrijke olieraffinaderijen en gasinstallaties in de regio zo zwaar beschadigd dat ze jarenlang buiten bedrijf blijven. In het zwartste scenario van Rabobank stijgt de olieprijs tot $150 per vat en gas tot €125 per MWh. De prijzen zouden vervolgens jarenlang boven het niveau van scenario 2 blijven, met olie boven de $110 per vat en gas boven de €100 per MWh. De Nederlandse economische groei zou in dit scenario dit jaar dalen tot 0,6%.
Mogelijke maatregelen
Het Nederlandse kabinet had de Tweede Kamer beloofd de mogelijke verzachtende maatregelen voor de hoge energieprijzen op een rijtje te zetten. De maatregelen waar het kabinet onder meer naar kijkt zijn: een energietoeslag, een energieprijsplafond, tijdelijke verlaging van de energiebelasting en brandstofaccijnzen, verhoging van de onbelaste reiskostenvergoeding, verhoging van de huurtoeslag en verhoging van het minimumloon.
Voor ondernemers heeft het kabinet in het coalitieakkoord al afgesproken de Indirecte Kostencompensatie (IKC), die energie-intensieve grootverbruikers van elektriciteit nu al ontvangen, te verlengen, te verhogen en uit te breiden. Ook wordt een bedrag vrijgemaakt voor tegemoetkoming van de elektriciteitsprijs voor bedrijven vanaf 2028.
Elektriciteitsprijs
Grofweg de helft van de stroom wordt in Nederland tegenwoordig duurzaam opgewekt, maar gas blijft belangrijk voor de productie, vooral op momenten dat er weinig wind- en zonne-energie wordt opgewekt. De stroomprijs op de EPEX SPOT varieerde afgelopen week tussen de €143,87 en €68,47 per MWh.