De Europese koolzaadoogst valt kleiner uit, maar op de termijnmarkt staan de prijzen nu onder druk. Ook de import verschuift tussen herkomstlanden. Lees meer over de prijsvorming op de koolzaadmarkt.
De koolzaadprijs op de termijnmarkt Matif in Parijs is maandag 19 oktober verder gedaald. Het novembercontract sloot op €493,25 per ton, een verlies van €8,50 ten opzichte van vrijdag. In vijf handelsdagen is de prijs met €23,75 gedaald, oftewel 4,6%. Vergeleken met vier weken geleden bedraagt de daling zelfs €63 per ton, ruim 11%.
Opvallend is het grote prijsverschil tussen de verschillende leveringsmaanden. Het februaricontract voor 2027 sloot maandag op €546,50 per ton en het meicontract op €551,50. Daarmee wordt koolzaad voor levering in februari ruim €53 per ton hoger gewaardeerd dan voor levering in november.
Dat verschil wijst op een markt waarin de vraag naar directe levering beperkt is, terwijl handelaren voor de komende maanden rekening houden met een krappere beschikbaarheid. Het prijsverschil biedt bovendien een prikkel om koolzaad langer vast te houden, al moeten daar de opslag- en financieringskosten nog vanaf.
Europese oogst valt tegen
De Europese koolzaadoogst is kleiner dan eerder dit jaar werd verwacht. Volgens de raming die de Europese Commissie eind september publiceerde, komt de productie in de EU uit op 19,39 miljoen ton. In mei ging Brussel nog uit van 20,85 miljoen ton. Daarmee is de oogstverwachting in vier maanden tijd met bijna 1,46 miljoen ton verlaagd, een afname van 7%.
De tegenvallende oogst is vooral het gevolg van de droogte en hitte in delen van West- en Centraal-Europa. De gemiddelde hectareopbrengst wordt door de Europese Commissie geraamd op 3,05 ton. In mei werd nog gerekend op 3,37 ton per hectare. Dat is een verlaging van bijna 10%.
Het areaal is ondertussen juist groter uitgevallen dan aanvankelijk werd aangenomen. De Europese Commissie rekent inmiddels op 6,36 miljoen hectare koolzaad. Het grotere areaal kan de lagere hectareopbrengsten echter niet compenseren.
Ook het Amerikaanse ministerie van Landbouw USDA heeft de verwachtingen voor de Europese oliehoudende zaden naar beneden bijgesteld. In een eind vorige week gepubliceerd rapport wordt gewezen op tegenvallende opbrengsten door hitte en droogte. USDA verlaagde de oogstraming voor de EU naar 19,7 miljoen ton. Daarbij wordt uitgegaan van opbrengsten van iets minder dan 3,1 ton per hectare en een areaal van 6,38 miljoen hectare.
Import loopt achter op vorig seizoen
Ondanks de kleinere oogst importeert de Europese Unie dit seizoen voorlopig minder koolzaad. Volgens cijfers van de Europese Commissie bedraagt de import inmiddels bijna 1,1 miljoen ton, maar daarmee loopt de invoer wel ruim 10% achter op vorig jaar.
Vooral de aanvoer uit Oekraïne is sterk teruggelopen. Het land heeft dit seizoen 486.000 ton koolzaad aan de EU geleverd, tegenover bijna 733.000 ton vorig jaar. Dat betekent een daling van 34%.
Volgens cijfers van het Oekraïense landbouwministerie komt de oogst dit jaar op 3,9 miljoen ton. Daarmee valt de opbrengst aanzienlijk hoger uit dan vorig jaar. Oekraïne kampt echter met uitvoerproblemen als gevolg van de Russische aanvallen op exporthavens. Daardoor wordt vervoer per spoor belangrijker. Via die weg is het veel lastiger om grote hoeveelheden het land uit te krijgen.
Australië en Canada vullen een deel van het gat op. Australië heeft in de eerste maanden van het seizoen 185.100 ton koolzaad aan de EU geleverd, een stijging van 35%. Canada exporteerde 125.000 ton, terwijl de leveringen in dezelfde periode vorig jaar vrijwel nihil waren.
Canada voert concurrentie op
De toenemende beschikbaarheid van Canadees koolzaad vormt een belangrijke factor in de internationale prijsvorming. De oogst in Canada vordert en daarmee komt steeds meer product op de wereldmarkt. Ook Australië speelt een belangrijke rol in de Europese bevoorrading.
De Europese Unie is voor Canadese exporteurs aantrekkelijker geworden door handelsproblemen tussen Canada en China. Toch kan Canadees koolzaad niet zonder meer alle Oekraïense koolzaad vervangen. Een aanzienlijk deel van de Canadese productie bestaat uit genetisch gemodificeerde rassen. Dat beperkt de afzetmogelijkheden binnen bepaalde Europese marktsegmenten. Vooral de biobrandstofindustrie is een belangrijke afnemer, waarbij certificering en duurzaamheidseisen een rol spelen.
De aanvoer uit Australië wordt ondertussen geremd door hogere transportkosten. Dat maakt de concurrentieverhoudingen tussen de verschillende herkomstlanden minder vanzelfsprekend.
Verwerkers bepalend voor prijsvorming
De vraag van Europese oliezaadverwerkers blijft een belangrijke factor voor de koolzaadmarkt. De kleinere oogst en teruglopende import wijzen op een krappere Europese voorziening, maar dat vertaalt zich voorlopig niet in hogere prijzen voor directe levering.
Volgens de Duitse brancheorganisatie UFOP hielden de producentenprijzen voor koolzaad in september relatief goed stand. Telers waren terughoudend met verkopen vanwege de tegenvallende oogst. Ook koolzaadschroot werd duurder door een beperkt aanbod en een goede vraag vanuit de veevoedersector. Koolzaadolie bleef overwegend prijshoudend.
Dat zien we ook terug in de noteringen op de regionale beurzen in Nederland. Beurs Zuid noteert sinds begin september steevast tussen €500 en €515 per ton. In Groningen liggen de prijzen daar dit seizoen nog boven, met in begin deze maand €550 per ton. Sinds vorige week meldt Groningen geen noteringen meer voor koolzaad.
In de afgelopen drie jaar noteerde de beurs in Groningen alleen tijdens de oogstperiode. Toen varieerden de prijzen van €450 tot €470 per ton. Begin augustus van dit jaar zakte de prijs in Groningen even naar €510 per ton, maar daarna liep het prijsniveau weer flink op naar €550 per ton.