Agrifoto

Analyse Economie

Boer betaalt meer, maar krijgt minder voor product

Vandaag 08:00 uur - Cor Pierik
Google Voeg Boerenbusiness toe aan je favoriete bronnen in Google

Boeren betalen steeds meer voor energie, kunstmest en veevoer, terwijl hun opbrengstprijzen juist dalen. Vooral melkveehouders krijgen harde klappen. Ook in de akkerbouw lopen de kosten en opbrengsten steeds verder uiteen. Lees wat de nieuwste CBS-cijfers betekenen voor de landbouw.

Dit artikel verder lezen?

Word abonnee en krijg direct toegang

Kies het abonnement dat bij je past
Heb je een tip, suggestie of opmerking naar aanleiding van dit artikel? Laat het ons weten

De prijzen van landbouwproducten en productiemiddelen lopen in 2026 steeds verder uiteen. In het derde kwartaal lag het gemiddelde prijsniveau van landbouwproducten 5,7% lager dan een jaar eerder. Tegelijkertijd stegen de prijzen van goederen en diensten die boeren voor hun productie gebruiken met 8,7%. Daarmee kampt de sector dit kwartaal met een forse verslechtering van de prijsruilvoet.

De cijfers laten zien dat de landbouw opnieuw te maken krijgt met een verslechtering van de prijsverhoudingen. Dat betekent niet automatisch dat alle boeren minder verdienen. Ook productievolumes, opbrengsten per hectare of dier en de samenstelling van de kosten bepalen uiteindelijk het bedrijfsresultaat. Maar de prijsontwikkelingen geven wel aan dat de economische omstandigheden voor veel agrarische bedrijven minder gunstig worden.

Akkerbouw: grote verschillen tussen gewassen
Voor akkerbouwers is 2026 een jaar van sterk uiteenlopende prijsontwikkelingen. Vooral de aardappelmarkt laat zien hoe snel de omstandigheden kunnen veranderen. In het eerste kwartaal van 2025 lag de prijsindex van consumptieaardappelen nog op 247,3. Dat betekende dat de prijzen bijna tweeënhalf keer het niveau van 2020 bereikten.

Daarna volgde een scherpe terugval. In het vierde kwartaal van 2025 was de index gezakt tot 86,2, waarmee de prijzen zelfs onder het niveau van 2020 terechtkwamen. In 2026 zette aanvankelijk een voorzichtig herstel in. In het derde kwartaal steeg de prijsindex van consumptieaardappelen sterk naar 190,9. Daarmee lagen de prijzen ruim 104% hoger dan in hetzelfde kwartaal van 2025. Vooral late aardappelen springen eruit, met een prijsindex van 235,4.

Die sterke stijging vraagt wel om enige voorzichtigheid bij de interpretatie. De aardappelprijzen worden beïnvloed door het seizoen, de verhouding tussen contract- en vrije marktprijzen en de beschikbaarheid van product. Een hoge prijsindex in één kwartaal betekent daarom niet automatisch dat alle aardappeltelers hiervan in dezelfde mate profiteren.

Bij pootaardappelen is sprake van een andere ontwikkeling. De prijsindex lag in het derde kwartaal van 2026 op 188,2, tegenover 192,8 een jaar eerder. Daarmee is sprake van een beperkte prijsdaling van 2,4%. Vergeleken met 2020 blijft het prijsniveau hoog.

Bij granen is het beeld gematigder. De tarweprijsindex kwam in het derde kwartaal van 2026 uit op 119,3. Dat is een stijging van 21,6% ten opzichte van hetzelfde kwartaal in 2025. Ook gerst werd duurder, met een prijsstijging van 21,7%. Ondanks deze verbetering blijven de graanprijzen relatief dicht bij het niveau van 2020. Dat is vooral relevant omdat verschillende belangrijke kostenposten in de akkerbouw sindsdien veel sterker zijn gestegen.

Kunstmest en brandstof drukken op akkerbouw
De ontwikkeling van de kunstmestprijzen is een van de belangrijkste aandachtspunten voor akkerbouwers. In het derde kwartaal van 2026 lag de gemiddelde prijsindex van meststoffen en grondverbeteraars op 191,8. Dat betekent dat deze producten bijna 92% duurder waren dan in 2020. Ten opzichte van het derde kwartaal van 2025 stegen de kunstmestprijzen met 12,3%.

Vooral stikstofhoudende meststoffen zijn aanzienlijk duurder geworden. De prijsindex hiervan liep op van 177,5 naar 203,6, een stijging van 14,7%.

Ook de brandstofkosten nemen fors toe. Motorbrandstoffen waren in het derde kwartaal van 2026 maar liefst 45% duurder dan een jaar eerder. Vergeleken met 2020 zijn de prijzen bijna verdubbeld.

Voor akkerbouwers is dat een ongunstige combinatie. De teelt van aardappelen, suikerbieten en granen vraagt relatief veel mechanisatie, terwijl kunstmest een belangrijke kostenpost blijft. Wanneer de opbrengstprijzen niet in hetzelfde tempo meestijgen, komt de marge onder druk te staan.

Bij suikerbieten is sprake van een relatief stabiel prijsverloop. De prijsindex ligt sinds het derde kwartaal van 2025 op 112,7. Dat is aanzienlijk lager dan de 144,4 in de eerste helft van 2025. De suikerbietenprijzen liggen daarmee nog maar 12,7% boven het niveau van 2020, terwijl de prijzen van kunstmest en brandstof veel sterker zijn gestegen.

Melkveehouderij: melkprijs fors onderuit
Waar akkerbouwers te maken hebben met grote verschillen tussen gewassen, is in de melkveehouderij sprake van een veel duidelijkere neerwaartse beweging. De prijsindex van rauwe koemelk bereikte in het derde kwartaal van 2025 nog een niveau van 163,9. Een jaar later is deze teruggevallen naar 121,6. Dat betekent een prijsdaling van 25,8% in één jaar tijd.

De grootste daling vond plaats tussen de tweede helft van 2025 en het begin van 2026. In het eerste kwartaal van 2026 was de melkprijsindex al gezakt naar 111,8. Daarna volgde enig herstel, maar de prijzen blijven aanzienlijk achter bij die van een jaar eerder.

Voor melkveehouders betekent dit dat de prijs van hun belangrijkste product fors is gedaald. Tegelijkertijd is van een vergelijkbare daling van de productiekosten geen sprake. De prijsindex van mengvoeders voor runderen, exclusief kalveren, liep op van 121,1 in het derde kwartaal van 2025 naar 127,4 in hetzelfde kwartaal van 2026. Dat is een stijging van 5,2%. Ook de kosten van energie en onderhoud zijn verder opgelopen.

Daarmee ontstaat een duidelijke verslechtering van de verhouding tussen melkprijs en voerkosten. Terwijl de gemiddelde melkprijsindex ruim een kwart lager ligt dan een jaar geleden, is de prijsindex van aangekocht rundveevoer juist gestegen.

Dit betekent niet dat de totale kostprijs van melk in dezelfde mate is gestegen. Een belangrijk deel van het rantsoen bestaat immers uit ruwvoer, waarvan de kostenontwikkeling afhankelijk is van onder meer de bedrijfsvoering, de oogst en de inzet van productiemiddelen. Toch wijzen de cijfers op een duidelijke verslechtering van de economische uitgangspositie van melkveebedrijven.

Hoge rundveeprijzen bieden enig tegenwicht
Een opvallende ontwikkeling is dat de prijzen van rundvee nog altijd op een relatief hoog niveau liggen. De prijsindex voor runderen, met uitzondering van kalveren, kwam in het derde kwartaal van 2026 uit op 205,6. Dat is ruim twee keer het niveau van 2020.

Vergeleken met het derde kwartaal van 2025 is wel sprake van een daling van 16,4%. In de eerste helft van 2026 lagen de rundveeprijzen nog hoger. Voor melkveehouders kunnen de relatief hoge prijzen van slacht- en uitstootkoeien een gedeeltelijke compensatie vormen voor de lagere melkprijzen.

De betekenis hiervan verschilt echter sterk per bedrijf. Melk vormt voor gespecialiseerde melkveebedrijven doorgaans de belangrijkste inkomstenbron. De hoge rundveeprijzen veranderen daarom weinig aan het algemene beeld dat de prijsverhoudingen in de melkveehouderij in 2026 duidelijk zijn verslechterd.

Landbouwprijzen derde kwartaal, index 2020=100

  2025 2026 Verschil

Verkoop/output

     

Landbouwproducten totaal

140,6

132,6

−5,7%

  Consumptieaardappelen

93,4

190,9

104,4%

  Pootaardappelen

192,8

188,2

−2,4%

  Tarwe

98,1

119,3

21,6%

  Suikerbieten

112,7

112,7

0,0%

  Rauwe koemelk

163,9

121,6

−25,8%

  Rundvee exclusief kalveren

246

205,6

−16,4%

       

Inkoop/input

     

Verbruikte productiemiddelen

126,7

137,7

8,7%

  Energie en smeermiddelen

143,3

200,1

39,6%

  Motorbrandstoffen

137,3

199,1

45,0%

  Meststoffen

170,8

191,8

12,3%

  Mengvoeders voor runderen

121,1

127,4

5,2%

Bron: CBS

Energie opnieuw grote kostenpost
De sterkste kostenstijgingen doen zich voor bij energie. De gemiddelde prijsindex van energie en smeermiddelen kwam in het derde kwartaal van 2026 uit op 200,1. Daarmee zijn deze producten gemiddeld twee keer zo duur als in 2020. Ten opzichte van een jaar eerder bedraagt de stijging bijna 40%.

Vooral brandstoffen voor verwarming en motorbrandstoffen zijn fors duurder geworden. Opmerkelijk is dat elektriciteit een ander verloop laat zien. De elektriciteitsprijsindex ligt met 100,9 vrijwel op het niveau van 2020. De stijging van de totale energieprijzen wordt dus vooral veroorzaakt door brandstoffen en andere energieproducten.

Voor bedrijven met een hoog brandstofverbruik, zoals akkerbouwbedrijven met veel veldwerkzaamheden, heeft dit directe gevolgen. In de melkveehouderij spelen naast energie ook de kosten van voer, onderhoud en diergezondheid een belangrijke rol.

De tarieven van veeartsen liggen inmiddels 31,1% boven het niveau van 2020. De onderhoudskosten van gebouwen zijn in dezelfde periode met 43,1% gestegen. Ook het onderhoud van machines en ander materieel wordt steeds duurder.

Ook investeringsgoederen duurder
Naast de dagelijkse productiekosten zijn ook de prijzen van investeringsgoederen verder gestegen. De prijsindex voor investeringen in goederen en diensten kwam in het derde kwartaal van 2026 uit op 127,7. Dat is 2,2% hoger dan een jaar eerder en bijna 28% boven het niveau van 2020.

Vooral gebouwen zijn aanzienlijk duurder geworden. De prijsindex voor gebouwen ligt op 135,2, tegenover 129,4 een jaar eerder. Daarmee zijn bouwinvesteringen in twaalf maanden 4,5% duurder geworden.

Bij landbouwmachines is de prijsstijging beperkter. De prijsindex voor landbouwmachines en installaties bedraagt 122,6, vrijwel gelijk aan een jaar eerder. Toch liggen ook deze prijzen nog ruim 22% boven het niveau van 2020.

Dat maakt investeringsbeslissingen voor boeren complexer. De aanschaf van nieuwe machines, uitbreiding of modernisering van bedrijfsgebouwen vraagt aanzienlijk meer kapitaal dan enkele jaren geleden. Wanneer tegelijkertijd de opbrengstprijzen onder druk staan, kan dat de bereidheid en financiële ruimte om te investeren beperken.

Bel met onze klantenservice 0320 - 269 528

of mail naar support@boerenbusiness.nl

wil je ons volgen?

Ontvang onze gratis Nieuwsbrief

Elke dag actuele marktinformatie in je inbox

Aanmelden