Sinds de jaren negentig is de gemiddelde hectare-opbrengst van tarwe gestagneerd in Noordwest-Europa. Zelfs al wordt een kleine winst geboekt, er zijn andere factoren die dit teniet doen. Dat blijkt uit een omvangrijk onderzoek van de WUR. Toch zien de onderzoekers mogelijkheden om de opbrengsten opnieuw te laten toenemen. Klimaatverandering helpt daarbij.
Tussen de jaren zestig en jaren negentig nam de hectare-opbrengst van tarwe jaarlijks met gemiddeld 120 kilo toe, om vervolgens wat af te vlakken. In Nederland was die toename met 130 kilo nog iets groter. Tussen 1994 en 2016 is nog wel een winst geboekt van 74 tot 84 kilo per hectare, maar externe factoren zorgen ervoor dat dit meestal niet tot uiting komt. Dit is vooral te wijten aan meer licht tijdens de bloeiperiode, dankzij een vroegere bloei, en verhoogde CO2-concentraties in de lucht.
Rustgewas niet positief
Vooral in Nederland en België wordt tarwe als rustgewas ingezet tussen twee hoogrenderende teelten. Juist die praktijk zien de WUR-onderzoekers als nadelig voor het verder laten stijgen van de opbrengst. Het gewas krijgt minder aandacht, er treedt meer bodemverdichting op en vaak wordt laat gezaaid. Ook komen meer bodemgebonden ziektes voor. In gebieden waar tarwe de primaire teelt is liggen de opbrengsten veelal iets hoger, al ligt dat ook aan de grondsoort en locatie.
De toename van CO₂ in de atmosfeer heeft een duidelijk positief effect, maar ook zonder dit effect zijn de opbrengsten gestaag toegenomen. 140 proeven in Flevoland laten zien dat water een beperkende factor was op 67 percelen. Een tekort aan stikstof was op 99 percelen een stressfactor. Daarmee zijn het de twee meest beperkende factoren voor de opbrengst.
Gestage groei
In Noordwest-Europa, waar 10 miljoen hectare tarwe wordt verbouwd (10% van de wereldproductie), ligt de gemiddelde opbrengst op 7,4 ton per hectare, met een spreiding van zeven tot negen ton. Uit het onderzoek blijkt dat deze opbrengst jaarlijks met 67 tot 114 kilo kan toenemen, maar deze potentie blijft nu onderbenut. Dat klinkt niet als veel, maar over een periode van tien jaar praat je dus over 670 tot 1.114 kilo per hectare. Hierbij is geen rekening gehouden met de nadelen van klimaatverandering. Verbeterde genetica blijft ervoor zorgen dat de opbrengsten stijgen.
Sleutelen aan de water- en stikstofvoorziening zien de onderzoekers niet als de sleutel tot meer kilo's. Daarvoor moet worden gekeken naar vruchtwisseling en bodembeheer. Verandering van het klimaat werkt voorlopig in het voordeel van tarwe. In de jaren zeventig vond het hoogtepunt van de bloei rond de langste dag plaats. Na 2010 was die datum verschoven naar 1 juni. Het aantal bloeidagen is afgenomen, maar het aantal zonuren en de zonintensiteit ligt in deze periode hoger. Dat resulteert uiteindelijk in meer kilo's.
Goed tarwejaar
Het wereldrecord voor tarwe staat op 17,95 ton per hectare en is in handen van de Brit Tim Lamyman. Het record stamt uit 2022. De akkerbouwer heeft al eerder het record voor gerst en koolzaad op zijn naam gezet. Afgelopen jaar werd in Nederland de hoogste gemiddelde opbrengst ooit behaald, van 10,5 ton per hectare. Fors meer dan de 7,2 ton van een jaar eerder.