De prijzen voor kunstmest zijn op een stabiel hoog niveau gestabiliseerd. Het spel van vraag- en aanbod zorgt ervoor dat er soms een eurootje af kan, maar veel meer is dat niet. Vooral voor komend seizoen worden er nu al grote zorgen geuit in Europa. Wat kunnen boeren verwachten van de kunstmestprijzen en beschikbaarheid? Je leest het in deze analyse.
Direct na de onrust in het Midden-Oosten en de start van het conflict in Iran, stegen de kunstmestprijzen in een rap tempo. Het gaat hierbij vooral om stikstofhoudende meststoffen, maar ook andere producten zijn in prijs toegenomen. Het prijsniveau is begin april gestabiliseerd, maar heeft vervolgens ook geen daling laten zien.
KAS prijs stabiel
Farmers4All rekent deze week voor de achtste keer op rij een onveranderde prijs voor KAS. Die staat op €48,80 per 100 kilo, geleverd in bigbags, of €46,70 losgestort. De variant Nutramon, met eveneens 27% stikstof en 4% MgO, noteerde in week 20 bij Triferto wel een daling. De prijs daalde met €1 tot €47,90. Het valt nog te bezien of deze daling de komende weken doorzet.
Ten opzichte van een jaar geleden betaalden boeren bij de twee leveranciers €10 meer. Toen daalden de prijzen vanaf eind mei significant, mede vanwege seizoensinvloeden. Veel bedrijven kopen nadat het groeiseizoen is begonnen niet veel kunstmest meer bij.
De prijzen van kali 60 en tripelsuperfosfaat zijn begin maart eveneens gestegen, maar veel minder dan de stikstofmeststoffen. Het gaat om zo'n €5 per 100 kilo voor fosfaatkunstmest. De kaliprijs is niet noemenswaardig toegenomen. Ten opzichte van vorig jaar liggen de prijzen enkele euro's hoger.
Tarwe-kunstmestratio
De prijsverhogingen van stikstofmeststoffen staan niet in verhouding tot bijvoorbeeld de situatie begin 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel. Toch voelen boeren dit in de portemonnee. "Vandaag de dag staan de kosten van 1 ton kunstmest gelijk aan 2,5 ton tarwe", zegt hoofdeconoom Jean Jacquez van het Franse overheidsbureau FranceAgriMer. "Dat is een ratio van 251%, gebaseerd op de Matif-tarweprijs. Tijdens de start van de oorlog in Oekraïne bedroeg deze ratio 2014% en tijdens de Arabische Lente in 2011 was het 183%.
De Franse overheid zag tegelijkertijd wel recordprijzen voor kunstmest in april. "De importprijs voor ureum in de haven, afkomstig uit Egypte en Algerije, bedroeg €983 per ton. Het probleem zit hem niet bij de aanvoer, die is er wel, maar bij het prijsniveau. Kopers zijn zeer terughoudend om bij deze prijzen kunstmest aan te kopen."
Voor boeren in Europa zijn de hoge prijzen even slikken, maar worden en kunnen ze wel worden betaald. Boeren die het hardst worden geraakt zitten in onder meer Afrika en Azië, al klagen ook Amerikaanse soja- en maïstelers steen en been. Volgens de FAO dalen de gewasopbrengsten dit jaar door de beschikbaarheid en prijs van kunstmest.
Steun uit Brussel?
Europese boeren krijgen wellicht financiële verlichting vanuit Brussel. Uit een document, dat afgelopen week uitlekte, blijkt dat de Europese Commissie overweegt om gelden uit het ETS-systeem (Emission Trading System) in te zetten om de kunstmestkosten te verlagen. Dit zijn gelden afkomstig van heffingen die de Europese Commissie bedrijven oplegt voor de uitstoot van emissies.
In het document, dat door Euronews is ingezien, staat dat een deel van dit geld gebruikt gaat worden om meststoffen van organische oorsprong (renure) en low-carbon kunstmest aan te moedigen. Ook wordt overwogen om geld afkomstig van de koolstofbelasting CBAM in te zetten voor een lagere kostprijs.
Europese lidstaten proberen af te kicken van Russische en Belarussische kunstmest, die de laatste jaren veelvuldig zijn geïmporteerd door voornamelijk Polen, Frankrijk, Duitsland, Spanje en Italië. In 2024 en 2025 was 30% van alle kunstmestimport afkomstig uit Rusland. Inmiddels wordt de import ervan met 50% belast.
Alternatieven
Op de achtergrond is ondertussen de discussie aangezwengeld over het gebruik van kunstmest (met fossiele brandstoffen als oorsprong) en de afhankelijk hiervan. Een groep ngo's stuurde afgelopen week een brandbrief naar zes Eurocommissarissen met een gezamenlijke oproep om te stoppen met het gebruik van fossiele brandstoffen voor de kunstmestproductie.
Tegelijkertijd deed ook het World Economic Forum een duit in het zakje, door eveneens op te roepen de afhankelijkheid van kunstmest af te bouwen en groene alternatieven te omarmen. Het noemt bijvoorbeeld het gebruik van 'groene ammoniak' gewonnen uit waterstof met hulp van hernieuwbare energie, maar dit proces is momenteel zesmaal duurder dan ammoniak uit gas en de elektrolyse-capaciteit is wereldwijd ontoereikend.
Op korte termijn ziet het er, bij hoge gasprijzen, niet naar uit dat de prijzen van stikstofkunstmest veel af gaan nemen. Vooral de vraag en aanbodsituatie bepaalt momenteel het marktsentiment. Het politieke spel rond de situatie in het Midden-Oosten blijft het nieuws domineren, waarbij de olie- en gasprijzen ook weinig reden zien om structureel af te nemen.
Voor boeren in Nederland en elders in Europa wordt het vooral deze zomer spannend. Besluiten zij dan om dure kunstmest aan te schaffen, of wordt er gewacht in de hoop dat de prijzen gaan dalen of gedempt worden door Brussel. Bij de beschikbaarheid wordt nog wel een enkel vraagteken gezet, al gaan ook hier geluiden op dat de Europese Commissie zelf de hand wil nemen in het vastleggen van voldoende voorraad voor volgend groeiseizoen.