Vroege wintergerst is zomerhitte te snel af

Ondanks het warme weer werd menigeen verrast door de snelheid waarmee de gerstoogst zich aandiende. Op veel plekken in Zuid- en Midden-Nederland was deze weer iets vroeger dan voorheen. De hitte rond Pinksteren heeft de wintergerst geen grote schade toegedaan, zo is het algemene beeld. Het extreem warme weer eind juni heeft het oogstmoment een laatste zet gegeven. De kwaliteit van de binnengebrachte partijen is goed.

Veelal lage vochtpercentages
Op veel plekken is maandag en vooral dinsdag een begin gemaakt met de gerstoogst. Aan het eind van de week kwam de oogst in bijna heel Nederland op gang, met uitzondering van Noord-Holland, Friesland en Groningen. Met vochtpercentages tussen de 12% en 14% is de gerst goed droog, al moet gezegd worden dat niet alle percelen afgerijpt waren. "Van Zeeland tot Drenthe reden de combines", zegt Tom Goes, commercieel medewerker granen bij Agrifirm. "Best uitzonderlijk, aangezien het zuiden meestal eerder is. Langs de noordelijke kust moeten telers nog wel starten. Zeker in Flevoland horen we van opbrengsten tussen 10 en 11 ton. Bij wintergerst zie je soms nog grotere uitschieters, maar dit zijn prima opbrengsten."

"Een snippertje minder dan vorig jaar", zo omschrijft Arjan van Belle, strategisch inkoper en accountmanager bij Van Iperen, de gerstopbrengsten. "Dat komt neer op 9,5 tot 10,5 ton per hectare. Met hectolitergewichten van 65 tot 67 is de kwaliteit van de voergerst zeker goed te noemen." Wintergerst is in het werkgebied van Van Iperen – hoofdzakelijk Zuidwest-Nederland – geen heel groot gewas. "Normaal staat er iets meer, maar afgelopen najaar hebben akkerbouwers meer wintertarwe gezaaid", weet Van Belle.

Gemiddelde opbrengst
Het beeld bij FarmPlus is niet veel anders. Op de locaties in Midden-Nederland moet de gerstoogst nog goed loskomen, maar in het zuidwesten is al veel geoogst. Manager Granen Joeri Valckenier schat de gemiddelde opbrengst op 9 ton per hectare. "Het hectolitergewicht van de binnengekomen partijen is 64-65 en dus goed. De vochtgehaltes zijn met 12% tot 13% laag." Mogelijk dat de gerst toch iets van de droogte geleden heeft, waardoor de opbrengsten op klei de 10 ton net niet aantikt. Ook deze week verwacht de coöperatie de nodige gerst binnen te krijgen. "Gevoelsmatig is er meer interesse in wintergerst", zegt Valckenier daarover. "We zien de laatste jaren vaker droogte in het voorjaar en vroeg in de zomer. Omdat de gerst vroeg is kan dit een voordeel zijn."

In Zuid-Nederland spreekt akkerbouwadviseur Jens Pakbier van Agrea niet van topopbrengsten. "Zeker op zandgrond is de gerst noodrijp geworden en dat zie je terug in de cijfers. We horen geluiden van 6 tot 8 ton, terwijl dat op de löss in Zuid-Limburg 9 tot 10 ton is." In het werkgebied van Agrea (Zuidoost-Nederland) is nu een derde van de gerst geoogst, schat Pakbier in. "De eerste gerst is meestal niet de beste, zeggen we hier, dus misschien dat het achteraf meevalt met de kilo's. Voor de Zuid-Limburgse telers is wintergerst een vaste waarde in het bouwplan. Meer naar het noorden van de provincie is sprake van groei, omdat telers meer granen telen vanwege de rustgewasverplichting op zandgrond."

Recordareaal
Dat de graancollecteurs meer gerst ontvangen is niet zo gek. Het areaal bereikt dit jaar een record van 18.700 hectare. In tien jaar tijd is het gewas in omvang verdubbeld in Nederland, zo blijkt uit de nieuwste cijfers van het CBS. Verschillende factoren dragen daar aan bij, weet Goes: "Op de klei is het populair geworden vanwege het vroege oogstmoment. Je kunt grondverbetering uitvoeren, zoals kilveren of diepploegen, of een tweede gewas zaaien." Naast het verplichte rustgewas op klei is er nog een motivator op zandgrond. "De teelt van tagetes als natuurlijke aaltjesbestrijding kent een sterke opgang", aldus Goes. "Hoe vroeger je dit gewas zaait, des te beter. Wintergerst is daarmee de perfecte voorvrucht."

Tarwe historisch vroeg
De percelen wintertarwe hebben meer te lijden gehad van de extreme temperaturen. In rap tempo zijn de vroege tarwes afgerijpt. Alle collecteurs verwachten eind volgende week, rond 10 juli, de eerste tarwe te ontvangen. "Op de zandgrond in het zuiden start de oogst mogelijk eind deze week al", denkt Goes. "Daar is de afrijping extreem snel gegaan." Het algemene idee is dat de opbrengsten gaan tegenvallen als gevolg van het weer. "De aren zijn wat korter dan anders, maar mogelijk wel met zwaardere korrels", denkt Van Belle.

Waar de wintergerst nauwelijks spreiding laat zien is dat bij de tarwes wel anders. In het zuiden en zuidwesten kleurt het flink geel, terwijl je in Groningse en Friese kleigebieden grasgroene percelen tegenkomt. Al heel het seizoen zie je die groeiverschillen. De graanspecialisten verwachten dat de grondsoort en groeistadia grote verschillen gaan maken in de tarweopbrengsten dit jaar.