Verwerkingsprop kost geld èn helpt melkprijs

De meest gehoorde verklaring is dat de verwerkingscapaciteit tekortschiet, maar dat is slechts een deel van het antwoord. De verwerkingscapaciteit schiet vooral tekort in West- of Noordwest-Europa. Er is – voor het eerst in jaren – weer een goede vraag naar melkpoeders vanuit Europa. Dat hangt samen met wisselkoersen, handelspolitiek, logistiek en markttoegang.

Europa weer concurrerend
Europa heeft het tij mee, onder meer omdat de EU voor met name magere melkpoeder dit jaar tot nu toe het meest concurrerend is op de wereldmarkt. Er kan volop worden geëxporteerd.

Kaas is een iets ander verhaal, maar ook hiervan lopen productie en afzet op volle toeren. Goudse (folie)kaas en mozzarella doen het beter dan cheddar. Er wordt geproduceerd op volle capaciteit. De wei(poeder)markt zit ondertussen ook sterk in de lift, zo tonen de benchmarks van DCA Market Inteliggence aan. 

Poeder minder rendabel, torens verdwenen
Probleem is: waar kan al die vloeibare zuivel worden gedroogd? In de voorbije jaren rendeerde de productie van melkpoeders minder en zijn veel droogtorens buiten gebruik gesteld of gesloopt. Droogtorens hadden het ook moeilijk door de hoge energieprijzen na de Russische inval in Oekraïne en het daaropvolgende energie-embargo. De Iran-oorlog zorgt nu voor een herhaling, maar dat terzijde.

De droogcapaciteit is in ieder geval sterk gedaald in Nederland en omringende landen. FrieslandCampina sloot in de voorbije jaren op zes locaties poedertorens of deed deze van de hand (Milcobel meegerekend). Het is niet de enige verwerker die dit deed. Dit begint gevolgen te krijgen, zeker nu de melkaanvoer sinds de tweede helft van 2025 onverwacht hoog is en de afzetpositie tegelijk is veranderd.

Drogen of vergisten
Er is al maanden veel melk in de EU en niet alles kan goed worden verwaard. Veel rauwe melk en vloeibare zuivel wordt afgewaardeerd en tegen lage prijzen verkocht. Soms gaat het zelfs naar vergisters voor biogasproductie.

In sommige gevallen, zoals bij hoogwaardige wei-eiwitten, kunnen partijen dit opvangen, maar ook dan gaat waarde verloren. De beperkte verwerkingscapaciteit heeft echter ook een keerzijde.

Ondergewaardeerd
Door de beperkte droogcapaciteit brengen diverse vloeibare producten minder op dan in andere jaren. Het gaat vooral om rauwe melk en magere melkconcentraat. Normaal ligt de spotprijs van rauwe melk rond de gemiddelde uitbetaalprijs, maar nu zit die er ver onder. Bij magere melkconcentraat speelt iets vergelijkbaars. Vorig jaar lag de prijs €700 tot €800 per ton (ds) hoger dan nu, terwijl magere melkpoeder toen juist een vergelijkbaar bedrag minder opbracht.

Bij wei speelt ook een verwerkingsprobleem, maar dit uit zich anders. Een deel van de kaaswei wordt tegen relatief hoge prijzen opgekocht voor verwerking tot hoogwaardige weipoeders (WPC80, WPI). Het drogen van weiconcentraat tot gewone weipoeder gebeurt echter steeds minder. Magere melkconcentraat krijgt voorrang op droogtorens, omdat de marge hier kan oplopen tot €1.500 à €2.000 per ton. Gewone weipoeder kan daar niet aan tippen. Daarnaast is opwerking van weiconcentraat tot WPC80 aantrekkelijker. Niet alle zuivelbedrijven kunnen dit echter.

Een derde stroom is weipermeaat en lactose. Een groeiend deel van het eerste product blijft over als reststroom bij de productie van hoogwaardige WPC's. De prijs van gedroogde lactose is momenteel relatief hoog (boven €1.400 per ton), maar in de competitie om droogcapaciteit verliest ook weipermeaat het van magere melkconcentraat.

Investeringsplaatje?
De keerzijde van deze suboptimale verwerking is dat de poederproductie wordt geremd. Daardoor is poeder schaars en liggen de prijzen hoog. Dit lijkt een aantrekkelijk investeringsplaatje, maar de duur van de huidige situatie is onzeker. Niemand weet hoe lang de combinatie van hoge melkaanvoer, beperkte verwerkingscapaciteit en sterke exportpositie aanhoudt.

Wie nu investeert in een nieuwe droogtoren loopt het risico dat deze pas operationeel is als de markt alweer is gedraaid. Voor hoogwaardige weipoeders ligt dat mogelijk anders. Diverse bedrijven verwachten dat de vraag hier langer aanhoudt en hebben al investeringen in gang gezet.