Wie wint de strijd om de melkveehouder?

De Nederlandse partij die daarover duidelijkst is, heet FrieslandCampina. Voorzitter Sybren Attema steekt niet onder stoelen of banken dat de coöperatie op jacht is naar nieuwe leden en meldt bij diverse gelegenheden dat die operatie succesvol verloopt. Er zouden de afgelopen jaren honderden nieuwe leden bij zijn gekomen. Met name in België en Duitsland, maar op beperktere schaal ook in Nederland.

Wrang
Het liefst zou Attema waarschijnlijk alle leden terugwinnen die in de voorgaande jaren afscheid hebben genomen met behulp van de Europese vertrekregeling die ooit door de Europese Commissie was afgedwongen bij de fusie van Friesland Foods en Campina in 2009. En het is voorstelbaar dat het in Amersfoort wrang voelt dat de veel grotere fusie van Arla, DMK en DOC nu zonder beperkingen kan doorgaan.

Breuk met verleden
FrieslandCampina heeft de poort dus nog altijd wijd openstaan. Wie lid wil worden, of terug wil komen, kan dat doen op gunstige voorwaarden – oneerbiedig gezegd: via een soort Klarna-regeling. Melkveehouders kunnen lid worden zonder eerst zwaar te investeren in het lidmaatschap, en dat is een forse breuk met het verleden. Toen had FrieslandCampina een hoge beschermingsmuur opgericht, om gelukszoekers buiten te houden. De regeling dat nieuwe toetreders tijdelijk geen entreegeld hoeven te betalen ging in juni 2025 in en is verlengd tot 1 januari 2027. Wie minimaal vijf jaar blijft, hoeft bovendien geen €5, maar €3 per 100 kilo te betalen. De vrijstelling geldt voor twee jaar.

Tot medio 2022 gold nog €15 entreegeld. Ook de ontmoediging van spijtoptanten is verleden tijd. Wie om wat voor reden ook is vertrokken, wordt momenteel zonder morren weer omarmd. Wel moeten nieuwe leden leveringsrechten (melkcertificaten) kopen, maar daarvoor kan een financieringsregeling worden afgesproken.

Meerwaarde
Andere zuivelverwerkers laten zich evenmin onbetuigd. A-ware, de nummer twee in Nederland en België, doet er ook niet geheimzinnig over dat ze door wil groeien en nieuwe leveranciers graag verwelkomt. Bij A-ware hoeft geen geld te worden betaald om te kunnen leveren, maar daar is dan ook geen sprake van een lidmaatschap of iets dergelijks. Wel geldt een opzegtermijn, maar dat is bij eigenlijk alle bedrijven zo.

A-ware moet zich onderscheiden met de melkprijs. Een groot deel van de melk van het familiebedrijf zit daarom in een meerwaardestroom. Dat valt ook af te lezen aan de hoogte van de zogenoemde 'werkelijke prijs'. Dit is de gewogen gemiddelde melkprijs die wordt uitbetaald aan de leveranciers. Deze prijs ligt relatief hoog ten opzichte van andere melkprijzen. Het vlaggenschip van A-ware is nog altijd de Beter voor-melkprijs, al hebben andere bedrijven daar inmiddels varianten op bedacht. A-ware zegt nog steeds een behoorlijk aantal melkveehouders bij te werven.

Wie zorgt voor toestroom?
De vraag is wel: waar komen al die extra melkveehouders vandaan? Het totale aantal melkveehouders in Nederland krimpt immers alleen maar. Er moeten dus ook bedrijven zijn waar melkveehouders vertrekken. Dit hoeven evenwel niet per se Nederlandse of grotere Belgische bedrijven te zijn. FrieslandCampina heeft, zoals gemeld, met name veel Duitse en ook Belgische en zelfs Franse leden geworven. A-ware heeft eveneens Duitse en Belgische leveranciers erbij geworven.

POM 
In Nederland heeft A-ware recent ook een groot deel van de melkstroom van de POM (Producenten Organisatie Melkveehouderij) binnengehaald, naar schatting zo'n 70 miljoen kilo. De betrokken partijen willen hier geen commentaar op geven, maar in de voorbije week hebben de POM-leden erover gestemd en sindsdien zijn er diverse bevestigingen van dit nieuws geweest. De POM telt zo'n tachtig leden en verkocht aanvankelijk een groot deel van de melk aan Milcobel, maar na de fusie met FrieslandCampina wilde de laatste het contract niet voortzetten.  
In België hebben naar verluidt diverse kleinere verwerkers boeren verloren.

LDA verliest, maar houdt moed
Ook Laiterie des Ardennes heeft ook boeren verloren, onder meer een deel van hen die er in de voorgaande jaren waren bijgekomen. Toch ziet het beeld er nu rooskleuriger uit dan een half jaar geleden, zegt voorzitter Herman Beke. De onderneming had eerder dit jaar moeite om mee te komen met de melkprijs, maar voorziet inmiddels betere tijden. Er is pas een nieuwe WPC-lijn (geconcentreerde wei) in productie gekomen en de melkprijs loopt gestaag weer op. Algemeen directeur Benoit Hoscheit vindt wel dat sommige Nederlandse bedrijven 'behoorlijk agressief boeren werven onder zijn leden. Ook Milcobel heeft rond de fusie met FrieslandCampina toch leden verloren.

Fusiewinst en verlies
In Nederland raakte coöperatie Cono vorig jaar een groep leden met een grote plas melk kwijt, maar dat verlies is volgens directeur Griep weer grotendeels goedgemaakt, deels dankzij toeloop van nieuwe leden. Recent stapte echter ook een bestuurslid in Overijssel over. Lactalis Leerdammer won vorig jaar een deel van de opstappers bij Cono erbij, maar verloor ook een aantal leveranciers. Hetzelfde gebeurde bij Vreugdenhil. DOC Kaas, dat de laatste jaren een vrij stabiel ledental had, won in de aanloop naar de fusie met Arla enkele tientallen leden erbij, mede door de fusiebonus. Anderzijds heeft bij zowel DMK als in beperktere mate ook bij DOC een aantal leden opgezegd.

De melkprijs van Arla is momenteel enkele euro's per 100 kilo lager dan die van DC, maar dat is buiten de nabetaling gerekend van Arla. Die is de laatste jaren minimaal €2 per 100 kilo. Er is echter ook de genoemde fusiebonus te verdelen. Zo'n bonus is een handig bindmiddel om leden te vast te houden op zo'n kwetsbaar moment als een fusie. Er gelden dan tijdelijk geen opstapbeperkingen. Toch werkt zo'n bonus niet altijd, zoals bleek bij de fusie van DOC met DMK in 2016. Toen stapten toch veel leden op.

Een precieze balans van vertrekkende en elders neerstrijkende melkveehouders is helaas niet te maken, omdat bedrijven doorgaans niet met informatie hierover te koop lopen. Wel is duidelijk dat melkveehouders blijven overstappen, op zoek naar een zo gunstig mogelijke beloning voor de geleverde melk. De grootste winnaars hierbij zijn momenteel FrieslandCampina en A-ware.