Peperdure fosfaatrechten: 'Pijnlijke euro’s in kostprijs'

De DCA-notering van fosfaatrechten is opgelopen tot €345 per recht. Sinds het einde van de zomer is een prijsstijging van bijna €100 zichtbaar. Het aanbod van rechten is zeer gering en daar staat een hoge vraag tegenover. 

Nog meer dan 1.000 kilo nodig
Er zijn melkveehouders die nog grote volumes moeten kopen van meer dan 1.000 kilo, weet Rick Hoksbergen, branchespecialist melkvee bij Countus. Om medio oktober nog koeien af te voeren, vraagt om een dusdanig forse reductie van de veestapel dat dit eigenlijk buitenproportioneel is. Daarom zullen deze ondernemers alsnog de markt op moeten om een economisch delict af te wenden.

Hoksbergen vindt niet dat melkveehouders per definitie te lang hebben gewacht met de aankoop van fosfaatrechten. "Ik ken ondernemers die bewust gekozen hebben om verspreid over het kalenderjaar gespreid kilo's aan te kopen, maar ook zij moeten er nu nog duur aan."

De hoge prijzen leiden tot frustratie. "Je hoort nu weer meer emigratiegeluiden en dat is ergens natuurlijk wel begrijpelijk." Ook accountants ervaren frustratie. "Eventuele economische delicten moeten worden opgemerkt in het jaarverslag. Los van de mogelijke boete heeft dat volgens Hoksbergen allemaal negatieve gevolgen. Bijvoorbeeld voor het verkrijgen van toekomstig krediet bij banken. En dat staat bedrijfsontwikkeling dan weer in de weg.

Meer financiering nodig
Marijn Dekkers, sectormanager melkvee bij Rabobank, ziet dat melkveehouders meer financiering nodig hebben voor de aankoop van fosfaatrechten dan een halfjaar geleden. Dat komt niet alleen doordat de rechten duurder zijn geworden, maar ook doordat de liquiditeitspositie van melkveebedrijven is verslechterd. De financieringsaanvragen lopen volgens hem sterk uiteen, van "€10.000 tot enkele tonnen". De opgelopen rente speelt eveneens een rol, maar remt de aanvragen vooralsnog niet af.

Hebben melkveehouders de markt onderschat? "Ergens misschien wel, want we komen uit een tijd dat fosfaat niet zo duur was." Tegelijkertijd benadrukt Dekkers dat de markt lastig te doorgronden is. Het is niet precies bekend hoeveel rechten worden benut en hoeveel rechten beschikbaar komen. De hoge prijzen drukken op de kostprijs. "Elke euro die naar fosfaat gaat, kun je niet ergens anders in investeren."

Volgens Dekkers lopen ook de kostprijsverschillen tussen melkveebedrijven verder uiteen door de sterk fluctuerende prijzen. "Als je hetzelfde aantal rechten dit jaar of vorig jaar hebt ingekocht, maakt een wereld van verschil." Ook andere investeringen, zoals nieuwbouw of de aankoop van vee, kennen prijsverschillen, maar niet in dezelfde mate.

'Makkelijker gezegd dan gedaan'
Dekkers wil ervoor waken om de markt "verder omhoog te praten". Wel wijst hij op factoren die de beschikbaarheid van fosfaatrechten beperken. Zo zijn rechten uit de beëindigingsregelingen LBV en LBV+ van de markt verdwenen. Daarnaast worden bij overdrachten rechten afgeroomd.

Daar komt volgens hem bij dat dit jaar veel melk is geproduceerd. Sommige melkveehouders houden extra koeien aan uit vrees voor een toekomstige generieke korting. Daardoor kan de behoefte aan fosfaatrechten groter zijn dan eerder voorzien. Heel veel knoppen om aan te draaien hebben melkveehouders niet. Het afvoeren van vee is in deze tijd van het jaar vraagt om vergaande maatregelen omdat het dan om grotere aantallen gaat. En het afremmen van de melkproductie is soms makkelijker gezegd dan gedaan.

Vlot afschrijven
Volgens Dekkers doen melkveehouders er verstandig aan om aangekochte fosfaatrechten relatief snel af te schrijven en af te lossen. Hij noemt daarbij een termijn van vijf tot tien jaar. Tegelijkertijd verwacht hij dat fosfaatrechten voorlopig een rol blijven spelen in het landbouwbeleid.

Het kabinet wil fosfaatrechten namelijk ook gebruiken als basis voor een bedrijfsspecifieke ammoniaknorm voor de melkveehouderij in 2035. Dat biedt volgens Dekkers perspectief op voortzetting van de rol van fosfaatrechten, al geeft dat verder geen zekerheid over de toekomstige vorm of waarde van het huidige stelsel.

Markt is transparanter dan ooit
Het is inmiddels wel duidelijk dat fosfaatrechten niet voor tien jaar blijven, stelt ook Arjan Zant, rechtenbemiddelaar bij het bureau van Coen Knook in Middenmeer. Hij had de prijsopleving niet zien aankomen, maar vindt die wel verklaarbaar. Hij wijst op de hoge melkgift in combinatie met het verwachte stikstofbeleid, waarbij de uitstoot van CO₂ en ammoniak wordt gekoppeld aan fosfaat. "Daarbij krijgen wij signalen dat RVO strenger is gaan handhaven op fosfaat."

Zant is zelf ook melkveehouder en probeert in maart de fosfaatbalans al in beeld te hebben. "Vaak kijken boeren echter te laat in het jaar en dan is de weg terug lastig." Dat de prijzen zijn opgelopen tot boven €360, vindt hij bizar. "Maar rechten leasen voor €120 is financieel gezien eigenlijk ook geen optie."

De veelgehoorde aantijging dat de fosfaathandel een cowboymarkt is, vindt Zant onterecht. Door internet is de markt veel transparanter dan in het quotumtijdperk. Op dit moment ziet Zant dat melkveehouders veel informeren, "maar er wordt soms ook doorgepakt." Hij verwacht dat de overspannen markt tot in het nieuwe jaar aanhoudt. "Zolang de bank krediet verstrekt, blijven de prijzen hoog."

*Bij een gemiddelde melkveestapel van circa 1,51 miljoen melkkoeien en een gemiddelde melkproductie van 9.575 kilo per koe wordt de fosfaatexcretie in de berekening geraamd op 45,2 kilo per melkkoe. Daarmee is voor de melkkoeien ongeveer 68,25 miljoen kilo aan fosfaatrechten nodig. Daarbovenop komt de behoefte voor jongvee en pinken. Voor circa 453.000 stuks jongvee wordt 4,35 miljoen kilo geraamd en voor circa 430.000 pinken 9,42 miljoen kilo. Samen komt de geschatte behoefte van de melkveesector daarmee uit op 82,02 miljoen kilo fosfaatrechten.