Gans kost 53 miljoen euro, maar schade is veel groter

De uitgekeerde ganzenschade bedroeg volgens de laatste cijfers van BIJ12 zo'n €53 miljoen. De ganzenschade stijgt explosief. Tien jaar geleden leken dergelijke bedragen nog onvoorstelbaar. Toch lijkt het vaak vooral te gaan over de schade in euro's, terwijl de onderliggende vraag nauwelijks wordt gesteld: wat kost de gans ons in termen van biodiversiteit, waterkwaliteit en natuurbeheer?

De stijgende ganzenschade is dus niet alleen een probleem voor de provinciale begrotingen en daarmee voor de belastingbetaler. Het is ook een symptoom van een ecologisch systeem dat uit balans is geraakt.

Vooral de enorme concentraties ganzen in delen van Nederland hebben gevolgen die veel verder reiken dan vertrapte graslanden en lagere opbrengsten voor boeren. Bovendien zijn er nogal wat boeren die de vertrapte graslanden voor lief nemen en het te veel rompslomp vinden om de ganzenschade te melden. Het zou mij niet verbazen als BIJ12 vele miljoenen euro's extra moet uitkeren als alle schade wordt geclaimd.

Waterkwaliteitsdoelen
Dan de waterkwaliteit. Grote aantallen ganzen produceren enorme hoeveelheden uitwerpselen die terechtkomen in sloten, plassen en meren. Daardoor nemen de concentraties stikstof en fosfaat toe, precies de stoffen die al jarenlang hoofdbrekens opleveren als het gaat om de ecologische waterkwaliteit. Terwijl overheden miljoenen investeren om aan Europese waterkwaliteitsdoelen te voldoen, verdampt een deel van die inspanning doordat de oorzaken van overmatige ganzenconcentraties onvoldoende worden aangepakt.

Ook de portemonnee van de burger wordt geraakt. Niet alleen via de directe schade-uitkeringen, maar ook via de kosten van beheer, monitoring, verjaging en herstelmaatregelen. Bovendien betalen burgers indirect mee aan waterzuivering, natuurbeheer en andere maatregelen die nodig zijn om de gevolgen van overmatige aantallen dieren op te vangen. De rekening wordt verspreid over allerlei begrotingen, waardoor de totale kosten nooit volledig in beeld worden gebracht.

Weidevogels zijn het haasje
Nog zorgwekkender zijn de gevolgen voor weidevogels. De overwinterende ganzen blijven al tot eind maart in Nederland en lopen dan soorten als grutto, tureluur, wulp en kievit verschrikkelijk in de weg. Daarnaast neemt het aantal overzomerende ganzen ook extreem snel toe. In het voorjaar hebben we rondom onze boerderij 953 ganzeneieren onschadelijk kunnen maken. We vonden zelfs een ganzennest met hierin 21 eieren.

De uiterwaarden van het Zwarte Water worden in toenemende mate gedomineerd door grote groepen ganzen. Terwijl dit gebied jarenlang een walhalla was voor weidevogels. Er worden miljoenen uitgegeven aan weidevogelbescherming en de drukfactor 'gans' wordt nauwelijks benoemd.

Evenwicht en variatie
Daarmee komen we bij een bredere kwestie: biodiversiteit. Natuurbeleid wordt vaak voorgesteld als het beschermen van individuele soorten, maar biodiversiteit gaat juist over evenwicht en variatie. Wanneer één soort zo succesvol wordt dat die een landschap gaat domineren, ontstaat een paradoxale situatie: bescherming van een soort kan ten koste gaan van de diversiteit van vele andere soorten. Een natuurgebied waarin enkele algemene soorten de boventoon voeren, is niet automatisch een rijk natuurgebied.

Dat maakt de discussie over faunaschade ongemakkelijk. Niemand pleit voor het verdwijnen van ganzen uit Nederland. Natuurbeleid moet niet alleen draaien om aantallen. Het moet gaan om balans tussen landbouw, waterkwaliteit, biodiversiteit, weidevogels en maatschappelijke kosten.

Symptoombestrijding
Zolang de discussie beperkt blijft tot de vraag hoeveel miljoen euro schadevergoeding er volgend jaar nodig is, blijven we symptomen bestrijden. De oplopende faunaschade is geen statistisch of boekhoudkundig probleem.

Het is een signaal dat het huidige beheer onvoldoende rekening houdt met de gevolgen voor waterkwaliteit, biodiversiteit, weidevogels én de belastingbetaler. Wie werkelijk om natuur geeft moet niet alleen weten wat de gans kost in euro's, maar ook in termen als 'minder vliegvlugge grutto's' en waterkwaliteit.

Cor Pierik

Cor Pierik (1965) is een Nederlands landbouweconoom, voormalig Tweede Kamerlid en specialist op het gebied van agrarische statistiek en marktdata. Hij werkte ruim 33 jaar bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), waar hij zich bezighield met landbouw-, milieu- en voedselproductiecijfers. Sinds 2026 is hij verbonden aan DCA Market Intelligence, waar hij economische en sectorale ontwikkelingen in de agro- en foodsector analyseert op basis van data. Daarnaast is hij ook actief in de agrarische praktijk en als consultant. Hij is mede-eigenaar van een multifunctionele boerderij met schapen, lakenvelders, dagbesteding, energieproductie, caravanstalling, boomgaard en groepsaccommodatie.

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.