Stikstofcrisis met nieuwe plannen nog niet opgelost

Het kabinet wil via een spoedwet de stikstofaanpak ingrijpend wijzigen. De meest opvallende wijziging is het loslaten van de kritische depositiewaarde (KDW) als beleidsdoel. Voor de landbouw betekent dit mogelijk meer ruimte voor vergunningverlening en een verschuiving van depositiedoelen naar emissiereductiedoelen. Tegelijkertijd blijven forse reductieopgaven voor de landbouw bestaan en is de juridische houdbaarheid van het nieuwe systeem nog onzeker. Hiermee worden vervolgstappen gezet op de weg die oud-minister Femke Wiersma al had ingeslagen.

Daadwerkelijke emissiereductie in plaats van KDW
De KDW is geen wettelijke norm, maar werd gebruikt als doelstelling om een bepaald percentage van de stikstofgevoelige natuur onder de KDW te brengen. Het kabinet wil deze systematiek verlaten en vervangen door een aanpak die stuurt op de daadwerkelijke emissiereductie, de feitelijke staat van de natuur en gebiedsgerichte natuurdoelen. Dit betekent overigens wel dat de feitelijke staat van de natuur veel zorgvuldiger moet worden gevolgd in de Natuurdoelanalyses (NDA 2.0).

Onduidelijkheid blijft
Het schrappen van de KDW betekent niet dat het stikstofprobleem verdwijnt. Natura 2000-gebieden blijven beschermd onder de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) en de overbelasting van stikstofgevoelige natuur blijft een juridisch relevant probleem. Verder moeten de beheerplannen dus blijven aantonen hoe natuurdoelen worden gerealiseerd. Bovendien zit de devil in the details want de rechters kunnen wetenschappelijke inzichten over stikstofdepositie blijven meewegen bij vergunningverlening. De kernvraag is niet of de KDW verdwijnt, maar of het nieuwe systeem voldoende bescherming van Natura 2000-gebieden kan aantonen.

Het kabinet wil de ammoniakuitstoot vanuit de landbouw in 2035 met 42% tot 46% reduceren ten opzichte van 2019. Inmiddels is bijna de helft van deze reductie al gerealiseerd. Niettemin betekent dat voor de meeste boeren aanvullende emissiebeperkende maatregelen en investeringen in stalsystemen en managementmaatregelen.

Krimp veestapel
Verder werkt het kabinet aan strengere normen voor het aantal runderen per hectare of bedrijf. Dat zal zonder meer leiden tot een krimp van de rundveestapel en een beperking van de uitbreidingsmogelijkheden. Ook zal dit betekenen dat de waarde van intensievere melkveebedrijven zal dalen, vooral omdat het de bedrijfsontwikkelingen en het toekomstperspectief beperkt. Hoewel deze maatregel primair is gericht op waterkwaliteit, heeft zij direct economische gevolgen voor veehouders.

Bufferzones en Natura 2000
Voorgestelde bufferzones van circa 500 meter rond stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden kunnen leiden tot extra beperkingen voor nabijgelegen bedrijven en strengere eisen bij vergunningverlening. Bovendien krijgen de boeren in deze zones te maken met hogere kosten voor emissiereductie.

Meer uitlegbaarheid
Wanneer natuurdoelen en herstelmaatregelen voldoende zijn uitgewerkt in beheerplannen, verschuift de aandacht van individuele depositieberekeningen naar de daadwerkelijke staat van de natuur. Dit betekent minder afhankelijkheid van Aerius-berekeningen voor vergunningverlening en ook meer nadruk op gebiedsbeheer en emissiereductie.

Het gaat niet langer over de overschrijding van de depositiewaarde, maar over het realiseren van de instandhoudingsdoelen van het Natura 2000-gebied. Dat biedt ruimte voor maatwerk, omdat deze doelen per gebied verschillen.

Kortom: het schrappen van de KDW kan een belangrijke systeemwijziging zijn die de vergunningverlening voor de landbouw eenvoudiger maakt en de focus verschuift van modelmatige depositieberekeningen naar natuurdoelen en emissiereductie. Tegelijkertijd blijft de landbouw geconfronteerd met forse reductiedoelen, mogelijke beperkingen van de veestapel en aanvullende maatregelen rond Natura 2000-gebieden. De uiteindelijke impact zal vooral afhangen van de juridische houdbaarheid van het nieuwe systeem en de kwaliteit van de gebiedsgerichte beheerplannen.