Opinie Cor Pierik
Waarom landbouwsector nooit op zichzelf staat
Een week lang heb ik het voorrecht om in het Duitse Landkern, langs de Moezel, de omgeving in alle rust te observeren. Tijdens mijn dagelijkse wandelingen over landweggetjes en langs percelen word ik opnieuw bepaald bij mijn onopgeefbare verbinding met de agrarische sector.
Boeren zijn hier van vroeg in de ochtend tot laat in de avond op het land bezig. Langs de weg staan tientallen kasten waar voor €3 een zak van 2,5 kilo aardappelen wordt aangeboden. Een zak van vijf kilo kost €5. Het zijn kleine, alledaagse voorbeelden, maar ze maken landbouw hier zo zichtbaar en tastbaar.
Ook de verwevenheid van landbouw en natuur valt op. Langs wegen en percelen staan appel- en perenbomen en vooral veel walnotenbomen. Sommige rijen hoogstamfruitbomen zijn aangelegd met Europese Leader-subsidies. Mensen verzamelen appels en walnoten; wat blijft liggen, wordt voedsel voor vogels en insecten.
Ook hier discussies
Dat betekent niet dat hier alles harmonieus samengaat. Ook Duitsland kent discussies over landbouw, natuur, grondgebruik en de wolf. De vele jachthutten in het landschap zijn daar een zichtbaar voorbeeld van. Boeren, jagers en overheden hebben te maken met verschillende belangen en ook hier zullen die belangen niet altijd samenvallen.
Toch valt mij iets op in vergelijking met Nederland. In dit deel van Duitsland is de verwevenheid van landbouw, landschap en natuur in ieder geval in het straatbeeld nadrukkelijk aanwezig. Dat hoeft niet te betekenen dat de verhoudingen hier beter zijn of dat dezelfde discussies er niet spelen. Het is vooral een verschil in wat je om je heen ziet.
Een akker, een fruitboom, een wegberm, een jachthut en een natuurgebied liggen hier geregeld dicht bij elkaar. De verschillende functies van het buitengebied zijn daardoor zichtbaar onderdeel van hetzelfde landschap. Dat roept onwillekeurig de vraag op hoe wij in Nederland naar datzelfde buitengebied kijken.
In Nederland
Ook in Nederland zijn landbouw en natuur natuurlijk nauw met elkaar verbonden. Nederlandse boeren werken ook aan biodiversiteit, landschapsbeheer en waterkwaliteit, er zijn natuurorganisaties die met agrariërs samenwerken en er zijn tal van gebieden waar landbouw en natuur al eeuwenlang naast elkaar bestaan. Tegelijkertijd wordt in het Nederlandse publieke en politieke debat veel gesproken over afzonderlijke opgaven als stikstof, biodiversiteit, waterkwaliteit, klimaat, dierenwelzijn en de wolf.
Die focus is begrijpelijk. Het gaat om concrete problemen die om beleid en soms om lastige keuzes vragen. Maar wanneer ieder vraagstuk vooral vanuit zijn eigen doelstelling wordt benaderd, bestaat het risico dat de samenhang minder zichtbaar wordt.
Veel waardering
Juist daarom is de recente Agrifoodmonitor van Wageningen University & Research interessant. Die laat zien dat de Nederlandse akkerbouw en melkveehouderij maatschappelijk nog altijd relatief hoog worden gewaardeerd. De akkerbouw behoort tot de meest positief gewaardeerde agrarische sectoren. De waardering voor de melkveehouderij is volgens de monitor zelfs hoger dan ooit sinds het begin van de metingen.
Dat gegeven verdient aandacht. Het publieke debat over landbouw is vaak intens en kritisch, maar dat betekent niet automatisch dat de samenleving de landbouw als geheel negatief waardeert. Naast zorgen over de manier waarop landbouw zich ontwikkelt, bestaat er blijkbaar ook een brede waardering voor de sector en voor wat boeren voortbrengen.
Misschien zit daar een belangrijke opgave. Niet om kritiek op landbouw weg te nemen en ook niet om noodzakelijke veranderingen te ontlopen. Wel om bij die veranderingen de maatschappelijke betekenis van landbouw mee te blijven wegen.
Meer dan voedselproductie
Want landbouw is meer dan voedselproductie alleen. Het gaat ook over landschap, economie, leefomgeving en de manier waarop mensen zich tot hun omgeving verhouden. Dat geldt overigens ook voor natuur. De twee functies zijn niet altijd verenigbaar en soms moeten er keuzes worden gemaakt. Maar ze zijn niet te ontkoppelen.
Dat is wat mij deze week langs de Moezel vooral opvalt. Niet dat Duitsland het antwoord heeft en Nederland het probleem. Daarvoor zijn de verschillen tussen regio's en landen te groot. Wel dat een ander landschap je soms anders naar je eigen werkelijkheid laat kijken.
Hier zie ik aardappelen langs de weg, fruitbomen tussen de percelen, vogels die profiteren van gevallen fruit en jachthutten tussen de akkers. In Nederland kennen we diezelfde elementen, maar ze worden in het debat en beleid niet altijd in samenhang besproken.
In verbinding
Misschien is dat een reden om af en toe een stap terug te doen. Niet om de problemen kleiner te maken, maar om het geheel goed te zien. Landbouw, natuur en samenleving zijn niet vanzelfsprekend één geheel. Maar ze zijn zonder enige twijfel onopgeefbaar met elkaar verbonden. Landbouw, natuur en samenleving delen dezelfde ruimte.
Wie ze uit elkaar organiseert, verliest het geheel uit het oog. Juist daarom is het goed dat alle grondbeheerders en grondeigenaren extra stappen zetten om mee te werken aan het verder optimaliseren van de verwevenheid van landbouw en natuur, verbinding tussen burgers en boeren.
Cor Pierik
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.