Wie meer natuur wil, moet zuinig zijn op hoogproductieve boeren en familiebedrijven. Dat klinkt misschien als vloeken in de groene kerk, maar juist in Nederland is het bittere noodzaak. In een land waar om iedere vierkante meter wordt gevochten, kan intensivering van de landbouw juist ruimte scheppen voor natuur.
Ik moet denken aan een tuinder die zijn kasoppervlakte meer dan halveerde en tegelijkertijd zijn productieproces ingrijpend moderniseerde. Zijn tomatenopbrengst per vierkante meter verviervoudigde. Op de vrijgekomen grond kreeg de natuur ruim baan. Minder kassen, meer tomaten én meer natuur. Wie zegt dat intensivering en natuurontwikkeling niet samengaan?
Juist de veelgeprezen gebiedsgerichte aanpak biedt kansen om dit principe op grotere schaal toe te passen. Waarom zou iedere boer moeten extensiveren? Door op geschikte locaties hoogproductieve landbouw te behouden of verder te ontwikkelen, kan elders binnen hetzelfde gebied ruimte ontstaan voor natuurherstel, biodiversiteit en extensieve landbouw. Niet overal een beetje natuur, maar bewuste keuzes over waar landbouw en natuur het beste tot hun recht komen.
Niet te stillen grondhonger
Want de Nederlandse grondhonger is onverzadigbaar. Gemeenten willen woningen bouwen, bedrijven uitbreiden, natuurorganisaties zoeken hectares, defensie claimt ruimte en de energietransitie legt beslag op steeds meer grond. Iedereen wil een stukje Nederland. Ondertussen moet de landbouw steeds meer maatschappelijke doelen realiseren op een steeds kleiner areaal. Toch wordt extensivering regelmatig als wondermiddel gepresenteerd. Maar wie minder per hectare produceert, heeft voor dezelfde productie meer grond nodig. Waar moeten die extra hectares vandaan komen?
De cijfers zijn veelzeggend. Volgens referentiecijfers van Wageningen University & Research levert een hectare gangbare consumptieaardappelen circa 49 ton op, tegenover 32,5 ton biologisch. Voor dezelfde productie vraagt biologische teelt dus ruim 50% meer teeltoppervlakte. Bij winterpeen is dat ruim 40%, bij zaaiuien ongeveer 30%. Dat maakt biologische landbouw niet minder waardevol, maar laat wel zien dat extensivering een prijs heeft: ruimte. En ruimte is nu juist buitengewoon schaars.
Sleutelrol voor familiebedrijf
In die gebiedsgerichte aanpak verdienen familiebedrijven een sleutelrol. Zij bewerken hun grond vaak al generaties lang en kennen het cultuurlandschap als geen ander. Ze weten waar het water blijft staan, welke percelen kwetsbaar zijn, waar weidevogels broeden en welke landschapselementen door de jaren heen zijn verdwenen.
Die kennis staat niet in beleidsnota's of op digitale kaarten, maar is van generatie op generatie doorgegeven. Wie het landschap wil verbeteren, doet er verstandig aan te luisteren naar de boerenfamilies die het al decennialang beheren.
Bovendien krijgen juist deze familiebedrijven steeds vaker concurrentie van kapitaalkrachtige partijen op de grondmarkt. Terwijl boeren hun bedrijfsvoering kunnen aanpassen aan nieuwe maatschappelijke wensen, verdwijnt grond die eenmaal onder asfalt of beton ligt, definitief uit de landbouw.
Natuurlijk moeten ook hoogproductieve landbouwbedrijven binnen milieugrenzen opereren. Intensivering is geen vrijbrief voor vervuiling. Maar het is evenmin verstandig om extensivering tot het enige zaligmakende landbouwmodel te verheffen.
Versterken
Nederland heeft boeren nodig die met hoge opbrengsten zuinig omgaan met schaarse hectares. Maar net zo goed biologische en extensieve boeren die natuur en landschap versterken. Een gebiedsgerichte aanpak moet die verschillen juist benutten in plaats van wegpoetsen. Niet iedere hectare hoeft dezelfde functie te vervullen. Waarom zouden we dan van iedere boer hetzelfde verlangen?
Wie alle boeren in hetzelfde extensieve keurslijf wil persen, vergeet dat ook natuur ruimte nodig heeft. De sleutel ligt niet in het voorschrijven van één landbouwmodel, maar in het slim combineren van verschillende vormen van landbouw en natuurbeheer. Met familiebedrijven als onmisbare gebiedskenners. Want wie biodiversiteit serieus neemt, moet niet alleen ruimte maken voor natuur, maar ook voor boerendiversiteit.
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.