Naaldbos Veluwe verzuurt: wetenschap of lobby?

In de Stentor van 16 april 2026 stond een uitgebreid artikel met als kop: "De bodem in dit bos is bijna net zo zuur als cola". Deze constatering koppelen wetenschappers vrijwel direct aan de stikstofdepositie afkomstig uit de veehouderij. Een boswachter stelt naar aanleiding van reacties op dit artikel, dat naaldbomen in Nederland thuishoren. Op beide beweringen valt heel wat af te dingen.

Wetenschappers van de Wageningen Universiteit beweerden in het artikel dat de grond onder de naaldbossen op de Veluwe ernstig verzuurt. Reden: het bodemleven was niet bij machte om de naalden van de dennenbomen te verteren en om te zetten in nieuwe voedingsstoffen binnen de biologische voedselketen.

Podsol-vorming
De wetenschappers constateren een verzuurde bodem en schakelen dan direct over op een - mogelijke, wenselijke? - oorzaak in dit geval stikstofdepositie. En verbinden daaraan, zonder verder onderzoek, één conclusie: de stikstofuitstoot moet omlaag, ofwel vermindering van de veestapel. Het is wetenschappelijk kwalijk om de burger op deze wijze met quasi-wetenschap, vooringenomen conclusies te presenteren.

Het had deze wetenschappers gesierd als zij nader onderzoek hadden gedaan naar de gesteldheid van de bodem. Zij hadden dan met de kennis van het vakgebied bodemkunde ongetwijfeld ontdekt dat door natuurlijke processen (in- en uitspoeling) een gelaagdheid in het bodemprofiel (podsolen) ontstaat. En die podsolisering leidt weer tot een achteruitgang van de bodemvruchtbaarheid. Bij bijvoorbeeld naaldbossen leiden die processen van nature tot een (zure) podsolgrond. Dr. ir. S. F. Kuipers schreef daarover in zijn boek "Bodemkunde" op p.32: "Op grond begroeid met heide, bosbes en naaldhout is de podsolvorming zeer sterk doordat de humus van deze planten zo zuur is."

Kortom, de verzuring van de grond onder de naaldbossen op de Veluwe is niet direct en alleen het gevolg van de stikstofdepositie op de naaldbossen maar een natuurlijk proces in de bodem van een naaldbos dat al ongeveer twee eeuwen gaande is.

Onnatuurlijke biotoop
Het antwoord van een boswachter of de naaldbomen wel in Nederland / het Nederlandse klimaat thuishoren was heel duidelijk: ja, want de naaldbomen hadden wij in de negentiende eeuw nodig voor de industrialisatie en zijn daarom aangeplant. En dus horen zij hier thuis. Dit is een discutabel antwoord.

Informatiecentra van de natuurterrein-beherende instanties geven veel informatie over de geologie en geomorfologie van Nederland. Op de schrale zandgronden groeide vroeger weinig. Maar zeker geen naaldbomen. De boswachter had in dat opzicht gelijk: van nature (en voor pakweg 1820) komen de naaldbomen niet voor op de zandgronden van de Veluwe. Die zijn daar aangeplant in een voor die bomen onnatuurlijke biotoop. De oorzaak was geheel en al economisch gewin. Voor nieuwe ontwikkelingen was snelgroeiend hout nodig voor bijvoorbeeld het stutten van de schachten in de mijnen. Feit blijft dat de naaldbomen dus niet van nature op de schrale zandgronden van Nederland en in het Nederlandse klimaat voorkomen dan wel thuishoren.

De omvang van de veestapel in de afgelopen 40 jaar speelt zeker niet zo`n grote rol op de verzuring van de bodem als de wetenschappers hier beweren. Sterker nog, ook als de hele veestapel verdwijnt uit Nederland zal het verzuringsproces van de bodem onder de naaldbossen als een natuurlijk verschijnsel gewoon doorgaan.   

Jaap Uenk, in samenwerking met drs. IJ.L. Boom (geograaf)

Jaap Uenk

Jaap Uenk is eigenaar van adviesbureau Mestem en heeft meer dan 40 jaar ervaring in diverse functies in de Nederlandse mestsector.

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.