Veiligheid begint niet bij defensie, maar bij voedsel

Beleidsmakers, industrie en experts verzamelden donderdag in Brussel voor BEDEX, een beurs die volledig in het teken staat van defensie en veiligheid. Onder de aanwezigen waren onder meer Navo-baas Mark Rutte, premier Bart De Wever en tal van andere vertegenwoordigers uit de Europese en internationale defensie- en veiligheidswereld.

In een tijd van geopolitieke spanningen, oorlog op het Europese continent en toenemende instabiliteit in verschillende regio's van de wereld is het logisch dat Europa opnieuw nadrukkelijk investeert in defensiecapaciteit. Toch dringt zich een bredere vraag op: wat betekent veiligheid in essentie?

Veiligheid gaat over bescherming tegen externe dreigingen, maar ook over de zekerheid dat een samenleving kan blijven functioneren. Daarvoor zijn enkele fundamenten onmisbaar.

Een samenleving kan niet bestaan zonder veiligheid. Maar ze kan evenmin bestaan zonder energie. En vooral: ze kan niet bestaan zonder voedsel.

Strategische grondstof
In het debat over strategische autonomie krijgt landbouw echter zelden de aandacht die ze verdient. Toch is voedsel een van de meest strategische grondstoffen die er bestaan. Zonder voedsel is er geen economie, geen sociale stabiliteit en uiteindelijk ook geen veiligheid.

Door de geschiedenis heen is voedselproductie altijd een bepalende factor geweest in de machtspositie van regio's en landen. Recente geopolitieke ontwikkelingen hebben dat opnieuw zichtbaar gemaakt.

De oorlog in Oekraïne liet zien hoe afhankelijk de wereldwijde voedselmarkten zijn van een beperkt aantal productieregio's. Graanexport werd plots een geopolitiek instrument. Tegelijk zetten klimaatverandering, droogte en extreme weersomstandigheden de landbouwproductie in verschillende delen van de wereld onder druk.

Meer dan een debat over milieu
Toch blijft het Europese landbouwdebat vaak gevangen tussen twee uitersten: landbouw als probleemsector in het klimaat- en milieudebat, of landbouw als cultureel erfgoed.

Beide perspectieven laten een belangrijk element onderbelicht. Landbouw is in de eerste plaats een strategische economische sector.

De landbouw van vandaag verschilt bovendien sterk van die van enkele decennia geleden. Moderne landbouwbedrijven zijn technologisch geavanceerde ondernemingen die werken met precisietechnologie, data, genetica en innovatieve productiemethoden.

Daarbij horen grote investeringen in duurzaamheid, energie-efficiëntie, digitalisering en klimaatadaptatie. Dat maakt landbouw ook een sector met een aanzienlijke kapitaalbehoefte.

Druk op landbouwbedrijven
Tegelijk staan veel landbouwbedrijven onder druk. De generatiewissel vormt een belangrijke uitdaging. Jonge landbouwers moeten vaak grote investeringen doen om een bedrijf over te nemen of verder uit te bouwen.

Daarbij blijven grondprijzen stijgen, wordt regelgeving complexer en blijven landbouwmarkten volatiel.

In die context is het niet vanzelfsprekend dat Europa op lange termijn zijn eigen voedselproductie kan blijven garanderen. Toch zou dat een strategische prioriteit moeten zijn.

Europa spreekt steeds vaker over strategische autonomie. De lessen van de energiecrisis hebben duidelijk gemaakt hoe riskant het kan zijn om afhankelijk te worden van externe leveranciers voor cruciale grondstoffen.

Geen volledige zelfvoorziening
Dat betekent niet dat Europa volledig zelfvoorzienend moet worden. Internationale handel blijft essentieel voor een goed functionerende voedselmarkt.

Wel betekent het dat Europa moet blijven waken over een sterke en competitieve eigen landbouwproductie. Niet alleen om economische redenen, maar ook om strategische.

Een robuuste landbouwsector fungeert als verzekering tegen geopolitieke onzekerheid. Ze vergroot de kans dat Europa zijn bevolking kan blijven voeden, ook wanneer internationale markten onder druk staan.

De boodschap is daarom niet dat Europa moet kiezen tussen defensie en landbouw. Beide zijn noodzakelijk.

Wanneer we spreken over veiligheid, mogen we echter niet vergeten dat voedsel een van de meest fundamentele zekerheden van een samenleving vormt. Investeren in defensie betekent investeren in bescherming. Investeren in landbouw betekent investeren in het functioneren en voortbestaan van de samenleving.

Wanneer Europa spreekt over strategische autonomie, moet het volledige plaatje worden bekeken. Veiligheid gaat niet alleen over militaire capaciteit, maar ook over energie, grondstoffen en voedsel.

Wie de toekomst van Europa veilig wil stellen, kan daarom niet om één sector heen: de sector die elke dag opnieuw zorgt voor een primaire behoefte van iedere samenleving: voedsel.

Jan de Keyser

Is directeur Agri & Food BNP Paribas Fortis in België. In zijn opinies reflecteert hij op strategische ontwikkelingen in de landbouwsector.

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.