Eerlijke melkprijs laat zich niet in een formule gieten

Europa wil melkveehouders beter beschermen door productiekosten een grotere rol te geven in melkcontracten. Een terechte ambitie, maar leidt deze aanpak ook tot een sterkere economische positie voor de boer?

De Europese hervorming van de melkcontracten raakt aan een fundamentele vraag: hoe versterken we de positie van melkveehouders zonder de werking van de markt te ondergraven?

Melkveehouders worden geconfronteerd met sterk schommelende opbrengstprijzen, terwijl veel kosten en investeringen op lange termijn vastliggen. Meer inkomenszekerheid is dan ook een terechte ambitie. Maar een sterkere koppeling tussen melkprijzen en productiekosten biedt niet noodzakelijk de beste oplossing.

Kostprijs is geen marktprijs
De productiekostprijs weerspiegelt wat het kost om melk te produceren. De marktprijs wordt bepaald door vraag en aanbod en de waarde van zuivelproducten op de afzetmarkt.

Bovendien bestaat dé productiekostprijs niet. Melkveebedrijven verschillen in productiviteit, schaalgrootte, grondkosten en financiering. Eén uniforme indicator kan die verschillen onmogelijk volledig weerspiegelen.

Een te sterke koppeling aan productiekosten kan marktprikkels afzwakken en de concurrentiekracht van de Europese zuivelsector onder druk zetten. Dat raakt uiteindelijk ook de afzetmogelijkheden van melkveehouders.

Productiekosten zijn waardevolle informatie bij onderhandelingen, maar een kostprijs als referentie is iets anders dan een kostprijs als bepalend prijsmechanisme.

Concurrentiekracht garandeert geen eerlijke verdeling
Een concurrerende zuivelindustrie is belangrijk voor de afzet en valorisatie van melk. Maar een sterke positie van zuivelverwerkers vertaalt zich niet automatisch in een betere vergoeding voor de melkveehouder.

Hoe de toegevoegde waarde binnen de zuivelketen wordt verdeeld, hangt ook af van de onderhandelingspositie van de verschillende schakels.

Rauwe melk is beperkt houdbaar en moet frequent worden opgehaald. Melkveehouders beschikken daardoor niet altijd over meerdere realistische afnemers. Die afhankelijkheid kan hun onderhandelingsmacht beperken.

Een goed functionerende markt vraagt dus meer dan vrije prijsvorming alleen. Ze vereist ook voldoende concurrentie, transparante informatie en evenwichtige onderhandelingsmogelijkheden.

Transparantie boven prijssturing
Hier ligt een belangrijke rol voor het beleid. Niet door de melkprijs administratief te bepalen, maar door de voorwaarden waaronder die prijs tot stand komt te verbeteren.

Transparante en controleerbare prijsformules moeten melkveehouders inzicht geven in de prijsvorming. Sterkere producentenorganisaties kunnen hun onderhandelingspositie verbeteren.

Daarnaast verdienen vrijwillige vasteprijscontracten, prijsbandbreedtes en herzieningsclausules meer aandacht. Ze bieden melkveehouders mogelijkheden om prijsrisico's te beheersen, afgestemd op hun bedrijfsstrategie en financiële draagkracht.

België moet de ruimte binnen de Europese regelgeving benutten om onnodige verplichtingen te vermijden, zonder transparantie en eerlijke contractvoorwaarden op te offeren.

Bescherm de boer, niet de prijsformule
De Europese ambitie om melkveehouders beter te beschermen verdient steun. Maar goede bedoelingen garanderen geen goede economische resultaten.

Wat goed is voor de zuivelindustrie, is niet automatisch goed voor de melkveehouder. Omgekeerd leidt een maatregel die landbouwers wil beschermen niet noodzakelijk tot een hoger of stabieler inkomen.

De overheid moet daarom niet proberen een eerlijke melkprijs administratief vast te leggen, maar ervoor zorgen dat melkveehouders onder transparante en evenwichtige voorwaarden over hun prijs kunnen onderhandelen.

Dat is de basis voor een economisch sterke zuivelketen waarin niet alleen de concurrentiekracht, maar ook de positie van de melkveehouder centraal staat.

Jan de Keyser

Is directeur Agri & Food BNP Paribas Fortis in België. In zijn opinies reflecteert hij op strategische ontwikkelingen in de landbouwsector.

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.