Aansprakelijkheid bij een faillissement, hoe zit dat?

Tal van aardappeltelers zijn afgelopen jaar getroffen door het faillissement van CêlaVita. Ondanks dat de meeste telers hun vordering hebben ingediend bij de curator, is de kans zeer klein dat zij nog iets van hun centen terugzien.

In het meest recente faillissementsverslag geeft de curator aan nog onderzoek te doen naar bestuurdersaansprakelijkheid. In dit verband is er ook een transactie die de wenkbrauwen van menig schuldeiser doet fronzen. Namelijk een transactie van enkele jaren geleden waarbij gebouwen en terreinen van CêlaVita voor slechts €1 zijn verkocht, welke hierna zijn teruggehuurd via een sale and lease back-constructie. De mogelijkheid van verhaal op deze onroerende zaken is daarmee namelijk in rook opgegaan. In dit verband heb ik ook diverse vragen gekregen over mogelijke bestuurdersaansprakelijkheid.

In deze blog besteed ik aandacht aan de verdere stappen die je als schuldeiser kunt nemen ingeval een afnemer failliet gaat. Meer in bijzonder of en in welke omstandigheden het zinvol kan zijn om ook een bestuurder van de failliete vennootschap aan te spreken. Oftewel welke verdere stappen kun je als schuldeiser nemen om buiten de 'lege boedel' alsnog verhaal te halen.

Uitgangspunt: indienen vordering in faillissement
Eerst nog even terug naar het uitgangspunt wanneer je geconfronteerd wordt met een failliete afnemer. Als je factuur onbetaald blijft en de afnemer failliet gaat, dan is het van belang om je vordering in te dienen bij de curator in faillissement. Bij faillissement neemt de curator het roer van de failliete vennootschap over. De curator plaatst dan je vordering op een lijst van al dan niet erkende schuldeisers. Belangrijk is ook dat de curator belangrijke bevoegdheden toekomt. De curator kan onder meer zogenaamde 'paulianeuze transacties' die zijn gedaan vlak voor faillissement, terugdraaien.

Het gaat hier om transacties waarmee bewust schuldeisers worden benadeeld door vermogen weg te sluizen. Te denken valt aan selectieve betalingen die gedaan zijn vlak voor faillissement of verkoop van activa in het zicht van faillissement tegen een veel te lage prijs. Als deze transacties ongedaan worden gemaakt, dan zal daarmee de hoogte van het boedelsaldo toenemen. Ook als schuldeiser kun je de curator informeren over verdachte paulianeuze transacties, zodat de curator dit kan onderzoeken. De curator beschikt namelijk over de boekhouding en kan precies nagaan onder welke voorwaarden bepaalde transacties zijn gesloten.

Ernstig verwijtbaar handelen? Dan ook de bestuurder aanspreken
Naast het indienen van je vordering in faillissement kun je als schuldeiser ook de bestuurder van de failliete vennootschap aansprakelijk stellen, maar alleen in bepaalde situaties. De hoofdregel blijft namelijk dat de vennootschap aansprakelijk is, niet de bestuurder. Kort gezegd, zijn er een drietal situaties waarin alsnog een bestuurder aansprakelijk kan zijn tegenover schuldeisers en deze zien in de kern op de situatie dat de bestuurder ernstig verwijtbaar gehandeld heeft. De grondslag die hiervoor wordt gehanteerd is die van onrechtmatige daad. 

De eerste en meest toegepaste grondslag voor bestuurdersaansprakelijkheid is de zogenoemde Beklamel-norm. Deze houdt in dat een bestuurder aansprakelijk is wanneer hij namens de vennootschap verplichtingen aangaat terwijl hij 'wist of redelijkerwijs moest begrijpen' dat de vennootschap deze niet zou kunnen nakomen en geen verhaal zou bieden. Te denken valt aan de situatie dat bestellingen worden geplaatst terwijl faillissement onafwendbaar is of contracten worden gesloten, terwijl de liquiditeitspositie structureel negatief is en de onderneming zich feitelijk in het zicht van faillissement bevindt.

Een tweede vorm van verwijtbaar handelen ziet op situaties dat een bestuurder betaling of verhaal van schuldeisers frustreert. Bijvoorbeeld doordat de bestuurder, zonder rechtvaardiging, bewust sommige crediteuren wel en andere niet betaalt, of doordat vermogensbestanddelen aan de onderneming worden onttrokken, zodat er een lege huls achterblijft. Tot slot kan ook misleiding of bedrog van schuldeisers leiden tot bestuurdersaansprakelijkheid.

En hoe zit het dan met de aansprakelijkheid van een holding vennootschap?
Als een rechtspersoon, zoals een holding, bestuurder is van de werk bv, gelden in beginsel dezelfde regels van bestuurdersaansprakelijkheid. Denk aan situaties waarin activa aan de werkmaatschappij worden onttrokken of crediteuren worden misleid. Ook een rechtspersoon‑bestuurder en de achterliggende bestuurders kunnen aansprakelijk worden gesteld wanneer er ernstig verwijtbaar is gehandeld. Kortom, hoewel de drempel hoog ligt, kan een schuldeiser in dergelijke omstandigheden alsnog verhaal zoeken bij de bestuurder of de betrokken rechtspersoon.

Niet te lang stilzitten bij onderzoek door curator
Als je zaken hebt gedaan met een partij die inmiddels failliet is, dan is het goed om de faillissementsverslagen in de gaten te houden. Hierin wordt namelijk nauwkeurig omschreven welke onderzoeken door de curator zijn uitgevoerd en ook wat de laatste financiële status is. Het kan echter nog wel een poos duren voordat een faillissement is afgerond. Let in dat geval dan ook op dat je als schuldeiser van een failliete vennootschap niet te lang stil blijft zitten bij mogelijkheden van bestuurdersaansprakelijkheid. Een aansprakelijkstellingsbrief kan namelijk van belang zijn om je rechten veilig te stellen en daarmee ook om eventuele verjaring te stuiten. 

Marianne Adema

Marianne Adema is advocaat bij Adema Advocatuur en Advies. Zij is gespecialiseerd in financieel recht, agrarisch recht en vastgoedrecht. Adema staat veel agrarische ondernemers bij en heeft een advies- en procespraktijk. Verder is zij juridisch adviseur bij diverse windmolenprojecten.

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.