Wat kan de landbouwsector leren van de Denen?

Nederland is hard op weg haar van oudsher toonaangevende landbouwimago te grabbel te gooien. Voormalig ASML-bestuursvoorzitter Peter Wennink wijst naar de melkveehouderij als hoofdschuldige voor het blokkeren van vergunningen. Opkoopregelingen hebben volgens Planbureau Leefomgeving amper effect op verbetering van de natuur.

Obsessieve fixatie op stikstof zet Nederland buitenspel. Cruciale factoren als bodemstructuur, beheer en waterhuishouding worden buiten beschouwing gelaten; veldonderzoek genegeerd. Biologische boeren en korte keten formules hebben de grootst mogelijke moeite het hoofd boven water te houden, ondanks de vele miljoenen subsidie die de overheid erin pompt. Duwen aan een nichemarkt is zinloos. De consument kiest voor gemak en is niet bereid de meerprijs te betalen.

De systeemwereld komt hard in botsing met de leefwereld. Wensdenken legt de bijl aan de pijlers onder onze welvaart. Het gebrek aan kennis over het voedselsysteem is stuitend. Geïnspireerd vanuit morele en elitaire superioriteit worden meningen over vermoede misstanden in het voedselsysteem dominant in de politiek en media geëtaleerd en worden verstrekkende ethische normen opgelegd.

Voedselmakers zijn murw geslagen
Hoe reageert de agrarische sector, wat doen de voedselmakers? Door de onophoudelijke stroom aan negatieve berichtgeving zijn ze murw geslagen en sluiten ze zich af voor de buitenwereld. De belangenbehartiging van de agrarische sector is sterk versnipperd; het onderlinge vertrouwen ver te zoeken. Het landbouwakkoord mislukte. Met het opheffen van de productschappen in 2015 verdween de financiering van voorlichtingscampagnes voor zuivel, groente, fruit, eieren en vlees. Ngo's domineren het publieke domein met indringende boodschappen over megastallen, plofkippen, gifspuiten en sloopkoeien.

In Denemarken werd wél een landbouwakkoord gesloten
In 2024 werd in Denemarken wél een landbouwakkoord gesloten. Aan de onderhandelingstafel zaten de landbouwsector (Landbrug & Fødevarer), natuur- en milieuorganisaties, vakbonden en de industrie. De diepgewortelde coöperatieve cultuur vormt het fundament van het akkoord. Kenmerkend voor het Deense succes is de wettelijke verankering van public relations en sectorpromotie. Deense boeren betalen een kleine heffing per geproduceerde eenheid of op basis van de waarde van hun landbouwgrond. Omdat iedereen meebetaalt, is de financiële pijn per boer laag, maar loopt het budget in de miljoenen. Dit geld wordt ondergebracht in een onafhankelijke, wettelijke verankerde stichting. Deze stichting wendt dit budget aan om structureel maatschappelijk draagvlak te creëren – a license to produce –, consumenten voor te lichten over duurzaamheidsstappen van de boer én om de ijzersterke exportpositie van Deense producten wereldwijd te promoten.

Wat doen agrarische brancheorganisaties?
In Nederland worden volgens een vergelijkbare Algemeen Verbindend Verklaring automatisch gelden van voedselmakers geïnd ten behoeve van onder andere . ZuivelNL, BO Akkerbouw en Producten Organisatie Varkenshouderij. Met uitzondering van POV, die actief met 'The Pig Story' naar buiten treedt, is de zichtbaarheid van ZuivelNL en BO Akkerbouw in het publieke domein nihil. Dit wekt verbazing aangezien deze organisaties volgens hun openbare jaarcijfers over een budget van respectievelijk ruim €11 en €3 miljoen beschikken. Intussen gaan, tot ergernis van de melkveehouders en akkerbouwers, de sloopmelk- en gifkar campagnes onverminderd door.

Het is te makkelijk om ZuivelNL en BO Akkerbouw van passiviteit te betichten. Ze besteden bijvoorbeeld veel aandacht aan voedseleducatie, maar deze blijft grotendeels buiten het zicht van de Nederlandse consument. Opnieuw blokkeert versnippering van gelden een positief, optimistisch beeld over de Nederlandse land- en tuinbouw. Denemarken heeft dit juridisch afgebakend via een Landbouwsteunwet.

€200 per bedrijf genereert jaarlijks €10 miljoen voor PR
Nederland moet de Algemeen Verbindend Verklaring slimmer inzetten. In plaats van geld te vragen voor promotie of lobby moet de wettelijke heffing expliciet worden gekoppeld aan doelen als transparantie, consumenteneducatie over duurzaamheid, innovatie en kennisdeling. Een campagne over hoe boeren werken aan biodiversiteit of stikstofreductie mag wél collectief gefinancierd worden, omdat dit een maatschappelijk belang dient.

Omgerekend over 50.000 Nederlandse boeren en tuinders levert een jaarlijkse heffing van €200 euro per bedrijf een budget van €10 miljoen op. RVO int deze heffing en stort deze direct door naar de onafhankelijke stichting. In Denemarken is public relations geloofwaardig omdat de sector zélf onomwonden heeft gekozen voor een koers richting klimaatneutraliteit. Het collectieve budget wordt gebruikt om dát verhaal te vertellen.

Oprichting Productschap 2.0
In het coalitieakkoord geven D66, CDA en VVD blijk van hun voornemen de uitvoeringskracht van de sector te versterken: "Daarom starten we met het oprichten van een productschap 2.0." Dit voornemen is hét momentum om over onze ego's en schaduw heen te stappen en echt werk te maken van één overkoepelende onafhankelijke public relations organisatie. Wie helpt mee om deze handschoen op te pakken?

Wim Groot Koerkamp

Oprichter ReMarkAble, mede-oprichter BBB, oprichter AAN TAFEL!

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.