Zo houdt de droogte huis in Noordwest-Europa

De tarweopbrengsten in Europa zijn een indicator hoe het groeiseizoen per land is verlopen. In Nederland is vooral in het zuiden en midden al een behoorlijke hoeveelheid tarwe geoogst, zeker in het zuidwesten. De opbrengsten van de vroege tarwes vallen gemiddeld niet helemaal tegen. Zeker op de kleigronden die niet droogtegevoelig zijn. Laat gezaaide tarwe geeft wel duidelijk minder kilo's. Van een 'gemiddeld' tot goede 9 ton per hectare zakt het soms terug tot een tot 7 of 8.

Hitte houdt huis in Frankrijk
Frankrijk kampt al zeer lang met droog en extreem heet weer. Dat brengt de gewassen grote schade toe. Officiële data van het ministerie van Landbouw lopen tot 1 juli. Toen werd de tarweopbrengst 4% lager geraamd ten opzichte van vorig jaar. Grote kans dat dit lager uit gaat pakken. Vooral de 'zomerteelten' hebben sterk te lijden van het watertekort; maïs maar zeker ook aardappelen. Ook daar is de pootdata sterk afhankelijk van het beeld. Vroege percelen hebben de hitte beter doorstaan. Telers spreken van zeker 20% opbrengstverlies. Aardappelen die pas in mei zijn gepoot hebben het zwaarder, omdat de beginontwikkeling al niet goed is geweest.

De aanhoudende droogte heeft ook zijn effect op het grondwaterniveau, zo registreert het Franse bodemkundig instituut BRGM. Op 93% van de meetpunten is sprake van een verlaagde waterhoeveelheid. Op 1 juli had krap de helft van alle meetpunten een gemiddeld of iets bovengemiddelde waterhoeveelheid. Dat is 10% minder dan een jaar geleden. Vooral in de noordoostelijke regio Grand-Est en in Limousin staat het grondwater extreem laag.

Code oranje in België
Iets noordelijker is de situatie in België niet heel veel beter. De kaart van het meteorologische instituut KMI kleurt donkerbruin. De prognose voor de laatste tien dagen van juli is iets positiever, met regen en minder verdamping in het vooruitzicht. De actuele situatie zit nipt boven de klassering 'uiterst droog', met een dikke 100 millimeter afwijking sinds februari. Dat is het gemiddelde voor heel België.

De Vlaamse droogtecommissie heeft de situatie opgeschaald naar code oranje. In alle provincies is nu sprake van een onttrekkingsverbod om gewassen te beregenen. Wel krijgen boeren toegang tot afvalwater (van de voedingsindustrie) om gewassen te beregenen. Ook mag effluent van geselecteerde rioolzuiveringsinstallaties worden gebruikt.

Vrees voor doorwas
Onder andere in de Vlaamse kustregio's is het extreem droog en dat is goed te zien aan de gewassen. De maïs krult op en aardappelgewassen zijn, zeker op zandkoppen, weggeschroeid of ver verdord. Bij openvallend loof zijn de temperaturen in de rug hoog opgelopen, waarbij wordt gevreesd voor doorwas. "Het gewas kraak", schrijft Viaverda. Er is sprake van een ware slijtageslag in het veld. Ook het instituut waarschuwt voor doorwas, waarvoor alle ingrediënten aanwezig zijn. Daarnaast is het lastig om de MH-bespuiting goed te timen. Koeler weer deze week helpt iets, maar tegelijk kan het de loofgroei een nekslag geven. 

Uit proefrooicijfers, genomen op 13 juli, bleek dat de opbrengst van acht percelen middenvroege Sinora 30% lager ligt dan het meerjarig gemiddelde. Tijdens de eerste monstername komen de percelen gemiddeld op 26 ton per hectare bruto, waar dat gemiddeld 37 ton is. Het vroege ras Amora doet het beter met een gemiddelde opbrengst. Ondanks het weer zijn de aardappelen 550 kilo per dag gegroeid. Wel is de afrijping een stuk verder. Gemiddeld 33%, met een spreiding van 5% tot 95%.

Lokaal fikse neerslag in Duitsland
Delen van Duitsland kregen afgelopen week behoorlijk neerslag. Rond Hannover viel vorige week maandag nog tot 60 millimeter en eind vorige week viel in Beieren lokaal tot 40 millimeter. Overigens kreeg het noorden van Duitsland wel met een fikse hoeveelheid hagel te maken, die lokaal voor grote schade heeft gezorgd. Akkerbouwers spreken ondertussen van graanopbrengsten die 20% onder het gemiddelde liggen. Het Raiffeisenverband DRV heeft zijn nieuwste opbrengstprognose met 5,6% verlaagd.

Voor de aardappelen is het beeld erg wisselend en afhankelijk van de deelstaat en regio. Het rooien van de primeuraardappelen loopt op zijn laatste benen en de eerste huidvaste tafelaardappelen en vroege fritesaardappelen worden deze week geoogst en geleverd. Percelen waar frequent is beregend staan er nog redelijk bij, maar dat is zeker niet het algemene beeld. Hierdoor is, net als in de andere EU-4-landen, plotseling meer interesse van verwerkers in oude aardappelen. Dat er maar zeer weinig vrije partijen te koop zijn die nog goed willen bakken zorgt er mede voor dat de prijzen ook hier zijn opgelopen.

Hagelschade in Polen
Ook Poolse boeren hebben met noodweer te maken gehad, waarbij hagel voor grote schade heeft gezorgd. In het midden van het land is daar vooral sprake van. In vrijwel alle teelten, van granen en koolzaad tot suikerbieten, aardappelen en maïs hebben de buien huisgehouden. Soms zijn percelen voor 70% tot 100% afgehageld.

In ons land is met name de kustregio zwaar getroffen door het aanhoudend hete en droge weer. Zeker in het zuidwesten is een droog 2025 opgevolgd door een droge winter, voorjaar en nu dus de zomer. Landelijk schaduwt het neerslagtekort de lijn van 2018 en zitten we nu op 221 millimeter. Dat is nog wel fors onder de situatie van 1976. In Zeeland gaat het tekort al richting de 300 millimeter.

Zuiden heeft zwaar te lijden
Daar is dan ook de meeste schade aan akkerbouwgewassen te zien. Uien hebben zwaar te lijden gehad onder het weer en ook de vroege aardappelen en gevoelige rassen kregen een fikse tik. Voor de late rassen is er nog wel meer potentie. Hoe verder je naar het noorden gaat, des te groener het beeld. Ga je oostelijk, dan is de droogte ook zeer goed merkbaar. Grasland kleurt bruin en de niet-beregende maïs staat opgekruld. Net als afgelopen zomer kan er lokaal weer in augustus gehakseld worden als het zo doorgaat.

Voorlopig krijgen we in Nederland, en elders in Noordwest-Europa, met een koeler en wisselend weerbeeld te maken. Door de aanvoer van veel bewolking blijven de temperaturen rond de 20 graden schommelen en valt soms een spat regen. De weerkaarten wijzen op de opbouw van een sterk hogedrukgebied, dat bij een zuidwestelijke wind onze richting op komt. Daarmee kan het in augustus hernieuwd warm en droog. De onzekerheid is nog groot, maar opnieuw 30 graden begin augustus is niet ondenkbaar. De trend voor heel augustus is zelfs een krachtig hogedrukgebied. Daarbij krijgt de Benelux maar zeker ook Frankrijk en Duitsland met zeer warm weer te maken.

Effect van El Niño
Juist de herfst kan door invloed van het weersfenomeen El Niño weleens zeer nat gaan verlopen. Daarvoor waarschuwen het Copernicus-programma en de WMO, het wereldmeteorologisch instituut. Het Copernicus-model laat volgens de meteorologen nu al historische waardes zien, waarbij de wereld afstevent op een zeer sterke El Niño. Europa wordt niet gespaard, zo schrijven de onderzoekers, met vooral veel neerslag op het zuiden van het continent aan de start van de herfst en bovengemiddelde temperaturen. Aan het einde van de herfst en begin van de winter kan dan ook Noord-Europa met veel neerslag te maken krijgen. Als dit beeld uitkomt, en de WMO is behoorlijk zeker over de uitkomst, dan krijgen we nog met heel wat weersextremen te maken dit jaar.