Agrarisch natuurbeheer groeit op grotere bedrijven

Uit een analyse van CBS-cijfers blijkt bovendien dat agrarisch natuurbeheer vooral voorkomt bij bedrijven met 25 hectare cultuurgrond of meer. Het aantal deelnemers stijgt de laatste jaren het sterkst bij bedrijven met minimaal 50 hectare. Volgens Boer en Natuur steeg de oppervlakte agrarisch natuurbeheer tussen 2000 en 2025 van 99.000 naar 133.000 hectare.

Steeds meer boeren betrokken
In 2023 telde Nederland 9.150 landbouwbedrijven met agrarisch natuurbeheer. In 2010 waren dat er nog bijna 8.000. Dat betekent een stijging van grofweg 16%. De groei heeft zich vooral na 2020 voltrokken. Tussen 2010 en 2020 nam het aantal bedrijven met agrarisch natuurbeheer met slechts 268 toe. In de drie daaropvolgende jaren kwamen er 977 bedrijven bij.

Een opvallende ontwikkeling, omdat het totale aantal landbouwbedrijven in Nederland al jarenlang afneemt. Agrarisch natuurbeheer is daarmee bij een steeds grotere groep boeren onderdeel van de bedrijfsvoering geworden. 

Zeven op de tien deelnemers hebben minstens 25 hectare
De verdeling naar bedrijfsoppervlakte laat duidelijke verschillen zien. Agrarisch natuurbeheer komt in absolute aantallen het meest voor bij landbouwbedrijven met 25 tot 50 hectare cultuurgrond. In 2023 telde deze categorie ongeveer 2.500 bedrijven. Ook bedrijven met 50 tot 75 hectare zijn sterk vertegenwoordigd, met 2.000 deelnemers.

Samen zijn deze twee grootteklassen goed voor bijna de helft van alle bedrijven met agrarisch natuurbeheer. In totaal heeft ongeveer driekwart van de deelnemende bedrijven minstens 25 hectare cultuurgrond. Daarmee ligt het zwaartepunt van agrarisch natuurbeheer bij middelgrote en grote landbouwbedrijven.

Ontwikkeling naar grootteklasse
De verschuiving naar grotere bedrijven is duidelijk. Bij bedrijven met minder dan 50 hectare daalde het aantal deelnemers tussen 2010 en 2023 in alle grootteklassen. Bij bedrijven vanaf 50 hectare nam het aantal deelnemers juist fors toe.
 

Bron: CBS

De sterkste groei vond plaats bij bedrijven met minstens 100 hectare cultuurgrond. Het aantal bedrijven met agrarisch natuurbeheer in deze categorie is tussen 2010 en 2023 meer dan verdubbeld. Ook in de klasse van 75 tot 100 hectare was de groei aanzienlijk. Het aantal deelnemers steeg hier met 80%.

Melkveehouderij blijft belangrijkste sector
De melkveehouderij vormt nog altijd de grootste groep binnen het agrarisch natuurbeheer. In 2023 waren bijna 4.700 melkveebedrijven met agrarisch natuurbeheer. Dat is ruim de helft van alle deelnemende landbouwbedrijven.

Sinds 2010 nam het aantal melkveebedrijven met agrarisch natuurbeheer met 15% toe. Voor grote melkveehouders is agrarisch natuurbeheer vaker een optie omdat het past in het optimaliseren van het graslandgebruik en voermanagement. Denk aan uitgesteld maaien en kruidenrijk grasland.

Melkveebedrijven met agrarisch natuurbeheer beschikken gemiddeld over 72,5 hectare cultuurgrond. In 2010 was dat nog ongeveer 56 hectare. Ook binnen deze sector is dus sprake van een duidelijke schaalvergroting.

Akkerbouw groeit veel sneller
De akkerbouw laat de sterkste groei zien van de grote landbouwsectoren. Het aantal akkerbouwbedrijven met agrarisch natuurbeheer steeg van 950 in 2010 naar ruim 1.500 in 2023, een toename van ruim 58%. Hierdoor steeg het aandeel van akkerbouwbedrijven binnen de totale groep deelnemers van 12% naar ruim 16%.

De groei laat zien dat agrarisch natuurbeheer zich niet uitsluitend concentreert op graslandbedrijven. Ook op akkerbouwbedrijven krijgen maatregelen zoals akkerranden, wintervoedselakkers en voorzieningen voor akkervogels een plaats.

Bedrijven met agrarisch natuurbeheer worden groter
De gezamenlijke oppervlakte cultuurgrond van bedrijven met agrarisch natuurbeheer nam toe van ruim 368.000 hectare in 2010 naar ruim 542.000 hectare in 2023. Deze 542.000 hectare betreft niet de oppervlakte agrarisch natuurbeheer. Het gaat om alle cultuurgrond die in gebruik is bij landbouwbedrijven die agrarisch natuurbeheer toepassen.

Een bedrijf met 100 hectare cultuurgrond dat op slechts 5 hectare natuurbeheer uitvoert, wordt in deze statistiek met zijn volledige bedrijfsoppervlakte van 100 hectare meegeteld. De oppervlaktegegevens laten dus vooral zien dat de bedrijven die deelnemen aan agrarisch natuurbeheer gemiddeld groter zijn geworden.