Europese boeren stellen hun kunstmestinkoop uit, terwijl producenten en handelaren de voorraden beperken. Dat vergroot de onzekerheid over de levering. Lees meer over de kunstmestmarkt in het voorjaar.
Dat Europese boeren aanzienlijk achterlopen met het inkopen van kunstmest, was vorige week het algemene beeld op een internationale kunstmestconferentie in Praag. Volgens marktpartijen bedraagt de inkoopachterstand in West-Europa 15% tot 20% ten opzichte van wat in deze periode gebruikelijk is. In Oost-Europa zou de achterstand nog groter zijn. Kunstmestproducent OCI en handelsonderneming Triferto herkennen het beeld van de achterblijvende aankopen.
De belangrijkste oorzaak ligt bij de liquiditeitspositie van boeren. De kosten zijn hoog en de opbrengsten van veel landbouwproducten staan onder druk. Daardoor moeten ondernemers keuzes maken bij hun uitgaven. De aankoop van diesel en andere direct noodzakelijke producten krijgt voorrang. Kunstmest is een kostenpost die nog even vooruitgeschoven kan worden.
Kunstmest wordt eerder duurder dan goedkoper
De vraag is echter welke risico's boeren daarmee nemen. Vooralsnog zijn er weinig aanwijzingen dat kunstmest de komende maanden goedkoper wordt. Integendeel, marktpartijen houden eerder rekening met stijgende prijzen. De hoge gasprijs drukt zwaar op de productiekosten van stikstofmeststoffen.
Ook het transport is duur. In verschillende Europese landen zorgen lage waterstanden nog altijd voor beperkingen in de binnenvaart. Vervoer over de weg is een kostbaar alternatief, voor zover er voldoende vrachtwagens en chauffeurs beschikbaar zijn.
De terughoudendheid bij de boeren werkt bovendien door in de hele kunstmestketen. Producenten beperken hun risico's door minder te produceren. Ook handelaren houden hun voorraden klein om te voorkomen dat zij met grote hoeveelheden duur ingekochte kunstmest blijven zitten. Daarmee wordt de beschikbaarheid van kunstmest kleiner.
Levertijden kunnen oplopen
Dat kan komend voorjaar tot problemen leiden. Veel boeren zijn eraan gewend dat kunstmest die in het voorjaar wordt besteld, vrijwel direct geleverd kan worden. Die vanzelfsprekendheid staat onder druk. Wanneer grote aantallen boeren tegelijkertijd alsnog kunstmest willen kopen, is het de vraag of producenten en handelaren snel genoeg kunnen leveren. Het aanvullen van voorraden en opschalen van de productie kost immers tijd.
Het uitstellen van aankopen dreigt daardoor niet alleen tot hogere kosten te leiden, maar ook tot langere levertijden. Juist in het voorjaar, wanneer het moment van bemesten nauw luistert, kan dat vervelende gevolgen hebben.
Een onzekere factor is de beschikbaarheid van dierlijke mest. Bij gunstige, droge weersomstandigheden kan in het voorjaar volop drijfmest worden uitgereden. Dat kan de behoefte aan kunstmest beperken. Ook afgelopen voorjaar werd veel dierlijke mest uitgereden. De hoge vergoedingen die akkerbouwers voor de mestaanvoer ontvingen, maakten dat financieel aantrekkelijk en drukten het kunstmestgebruik.
Of dat komende voorjaar opnieuw gebeurt, hangt sterk af van het weer. Bij natte omstandigheden zijn de mogelijkheden om dierlijke mest uit te rijden beperkter en kan de behoefte aan kunstmest juist groter worden.
Handel adviseert deel behoefte vast te leggen
Voorlopig schuiven veel boeren de aankoop van kunstmest nog voor zich uit. Producenten en handelaren adviseren daarom om in ieder geval een deel van de kunstmestbehoefte voor het komende voorjaar tijdig vast te leggen.
Kunstmest is op dit moment duur, maar de kans dat boeren in het voorjaar aanzienlijk goedkoper kunnen inkopen, wordt klein geacht. Het risico op hogere prijzen en langere levertijden lijkt groter. Boeren die tot het laatste moment wachten, kunnen daardoor niet alleen meer moeten betalen, maar mogelijk ook langer op hun kunstmest moeten wachten. Ondanks alle factoren die nu een rol spelen in de markt, wordt een tekort vooralsnog niet verwacht.