Aardappeltelers gaan een zeer onzeker seizoen tegemoet. Juist daarom teken je een vaste-prijscontract, maar ook dat biedt nu geen soelaas. Verwerkers hebben flink gesneden, en niet alleen in de prijzen. In deze analyse zetten we de belangrijkste wijzigingen en verschillen tussen afnemers op een rij.
Update 18-3: Het artikel is aangepast met de juiste informatie over het contract van Nedato.
Een jaar geleden moest het aardappelcontract verbloemen dat er (grote) zorgen waren binnen de sector. Ook toen al was bekend dat de fritesprijs naar een torenhoog niveau was gestegen en sprake was van concurrentie en vraaguitval. Dat schreven we ruim een jaar geleden. De onderlinge concurrentie in de EU-4 zorgde blijkbaar voor nog meer angst, waardoor de prijzen vrijwel ongemoeid bleven.
Overcapaciteit
Dit voorjaar stellen afnemers van fritesaardappelen zich heel anders op. Dat sprake is van een ongekende malaise in de frites(aardappel)sector is bij iedereen duidelijk. De verwerkingscapaciteit, die de laatste jaren hand over hand is uitgebreid, is nu even niet nodig. Dat maakt het voor de teler uiterst lastig. Fabrieken hebben wat te kiezen en dat merk je terug in het vaste-prijscontract. In welke landen en marktsegmenten jouw afnemer actief is, is ook bepalend voor het contract en uiteindelijk je koers als aardappelteler. Ook zijn verschillen merkbaar tussen de Noord-Amerikaanse en de Europese spelers.
Eerst de kale, harde cijfers. Alle prijzen voor Fontane en Innovator dalen dit jaar. Ze gaan grofweg terug naar het niveau van 2022. Voor de teler is dat lastig, want de kostprijs daalt niet in dit tempo mee. Af land is de grootste teruggang merkbaar. De gemiddelde prijs van de vijf Nederlandse verwerkers, plus Agristo en Clarebout, komt op €12,79 per 100 kilo. Dat is een daling van €4,38 of 25,5%. In week 17 is de gemiddelde prijs €22,17. Dat betekent een daling van €4,90, wat neerkomt op 18%. Eind juni bedraagt de daling €4,74 en komt het gemiddeld prijsniveau op €24,64. Dat is 16% minder dan een jaar geleden.
Bij Innovator zijn de verlagingen dit seizoen kleiner. Af land komt de gemiddelde prijs op €15,96. Dat is €3,54 minder ofwel 18%. In week 17 komt het prijsniveau uit op €25,63. Een verlaging van €4,10 of 14%. Week 26 tot slot komt op €27,81 uit. Dat is €3,79 lager. Goed voor 12%. Een kleine pleister op de wonde is dat de pootgoedprijzen ook overal dalen. Dat compenseert tot maximaal een cent op de contractprijs.
Vlotte krabbel
Over de hele linie liggen de prijs dus ongeveer €4 lager ten opzichte van oogstjaar 2025. Dat is wat telers vooraf ook hadden verwacht en wat in de wandelgangen werd genoemd. Waarschijnlijk is dat ook de reden waarom aardappeltelers vaak vlot een handtekening hebben gezet. Althans, als je de afnemers mag geloven. Zij hadden zich opgemaakt voor een moeilijke periode, wat uiteindelijk meeviel. Wat ook opvalt, is dat nog niet iedereen er met zijn afnemer uit is, omdat soms pas half maart een voorstel is gedaan.
Minder tonnen op vaste prijs
Een belangrijke aanpassing in de contracten is het volume dat telers mogen leveren. Agristo en Simplot-Clarebout werken, als Belgische bedrijven, met tonnencontracten. Eerstgenoemde koos voor een generieke korting van 20%. Bij Simplot-Clarebout is dat 25%. Bij de Nederlandse hectarecontracten ligt dat iets anders. Farm Frites voert in de meeste gevallen een verlaging van een kleine 10 ton per hectare door, van 40 naar ruim 30. Ook Lamb Weston kiest daarvoor. Bij McCain is de verlaging volgens telersinformatie iets kleiner, van 40 naar 35 ton. Aviko kiest naar eigen zeggen voor een maatwerkaanpak.
De aardappelhandelsbedrijven moeten in de meeste gevallen nog verder terug in hun afspraken. Zo geldt de contractprijs bij Weuthen voor 80% van het totaalvolume en is dat bij Q-Potato 65%. Nedato-telers mogen 75% van het gemiddeld volume, over de afgelopen drie jaar, op een vaste prijs vasteleggen.
Afrekenen
Het is niet gezegd dat er ook daadwerkelijk minder aardappelen geteeld gaan worden. Het risico ligt alleen voor 100% bij de teler. Sommige verwerkers behouden het recht om deze aardappelen wel te kunnen kopen en leveren dus wel pootgoed. Een alternatief is dat de aardappelen in een pool worden gestopt, als de verwerker die faciliteert. Een ander interessant onderwerp is hierbij de manier waarop wordt afgerekend. Niet iedereen kiest voor PotatoNL of Belgapom. Een gemiddelde van de EU-4 noteringen is bijvoorbeeld een alternatief.
Einde klikcontract
Klikcontracten waren jarenlang erg populair onder telers om, bij een vast afzetcontract, toch mee te kunnen bewegen in de markt. Nu het doek definitief valt voor de aardappeltermijnmarkt missen telers een belangrijk instrument om prijsrisico's mee te managen. Het is nog wel de vraag hoe verwerkers met klikcontracten omgaan met het nieuws en of ze bijvoorbeeld deze contracten nietig verklaren. Farm Frites besloot er aan de start van dit seizoen op eigen initiatief al mee te stoppen.
Aviko introduceert dit jaar als enige een nieuw contract, het poolparticipatiecontract, waarbij een prijsbodem geldt en naar de vrije markt wordt gekeken. Simplot-Clarebout introduceert een kwaliteitssysteem zoals Nederlandse telers gewend zijn.
Vorig jaar verwachtten we dat het areaal niet opnieuw explosief zou groeien. Uiteindelijk nam het consumptieaardappelareaal in de EU-4 met maar liefst 35.780 hectare toe. Een groei van 6,5%. De kans is groot dat een dergelijk cijfer voor dit jaar als reductie wordt neergezet. Dat is ook minimaal nodig om de sector in de EU-4 weer in balans te krijgen met de vraag. Eigenlijk is daar een nog wel grotere verlaging voor nodig, van zeker 10%.
Eigen rekening
Verwerkers hebben van sommige telers afscheid genomen, of flink in de hectares gesneden, wanneer zij niet in het plaatje passen. Het is de vraag of deze bedrijven voor eigen rekeningen of een andere afnemer aardappelen gaan telen. Het pootgoed is beschikbaar, maar de risico's zijn levensgroot. De komende weken gaan uitwijzen welke kant het opgaat. Feit blijft dat telers in het nieuwe groeiseizoen een zeer onzekere toekomst tegemoet gaan.