Politiek

Fractievoorzitter Jan Paternotte van D66 was eind juli net iets te vroeg, toen hij tevreden vaststelde dat hij ‘nog geen trekker had gezien’ sinds de presentatie van de stikstofplannen van het kabinet. Minister Van Essen dacht misschien ook dat geen boer zou kraaien naar het lot van 5 Brabantse pluimveehouders. Ze vergisten zich in gevoelens van de boer.

Het politieke spel rond het stikstofbeleid is begonnen en zal zich de komende maanden verder ontwikkelen. Dit is helaas niet het enige waar de Nederlandse landbouw na de zomer mee te maken krijgt. Want al ligt hier veel focus op, er speelt meer.

Een al heel oude wijsheid wil dat politiek de kunst is van het onmogelijke. In de voorbije week was weer te zien hoe dat werkt. Landbouwminister Jaimi van Essen stond namens het kabinet in de Tweede Kamer de stikstofbrief van vorige week vrijdag te verdedigen. Volgens hem moet dit pakket, wat een samenraapsel is van maatregelen en denkwijzes, worden behandeld als één onveranderbaar geheel.

De choreografie voor het uitrollen van de Haagse stikstofplannen kreeg deze week het voorspelbare vervolg. Na de fases van het lekken en de foto- en videosessies was het de week van het positieve feiten scheppen en eensgezindheid tonen.

Deze week waren ze druk bezig met de plaatjes bij het verhaal dat ze eind deze maand naar de Tweede Kamer willen sturen. Premier Rob Jetten en minister Jaimi van Essen van LVVN waren op werkbezoek op de Veluwe, een ‘hotspot’ voor het stikstofbeleid. Eerst bij een mooi bedrijf met brandrode runderen in Uddel, daarna in de natuur bij Radio Kootwijk.

Terwijl de minister van LVVN zich nog grotendeels stilhoudt over de stikstofplannen van Taskforce-Jetten, begint zijn institutionele entourage steeds nadrukkelijker op de trom te roffelen. Directeur Leonard Geluk van Staatsbosbeheer (een ZBO onder verantwoordelijkheid van de minister) maakt zich alvast groot en lonkt naar meer taken. Ook de leiding van Vereniging Natuurmonumenten (grotendeels afhankelijk van overheidssubsidies) roert zich steeds meer en wil eveneens een stuk van de taart.

Rond de zomer zou het minderheidskabinet Jetten met een breed nieuw stikstofbeleid komen, maar de bewindslieden hoor je er niet inhoudelijk over: premier Jetten niet, landbouwminister Van Essen zeker niet, behalve in wat algemene termen. De minister blijft ondertussen vriendelijke bedrijfsbezoekjes uitvoeren, zich uitspreken voor meer duurzaamheid en andere onderwerpen die goed in het gehoor liggen. 

Bijna automatisch komt de weerzin van voormalig stikstofminister Christianne van der Wal tegen innovaties op stikstofgebied in gedachten. Want waarom moeten Brabantse veehouders hun oudere stallen uiterlijk per 1 juli aanpassen?  Ja, ze moeten minder emissie uitstoten en daarom verplicht bouwen, maar met welk doel? En zijn de verplichte innovaties juridisch wel houdbaar, zoals Van de Wal ooit als eis vooraf stelde?

Mag de bestuursrechter andere criteria aanhouden dan de civiele rechtbank? En mag de eerste rechter de minister ruimte geven om te handelen naar eigen inzicht en believen, en mag de tweede hem een tik op de vingers geven wanneer hij niet ver genoeg achter de komma kijkt?

De druk op het buitengebied neemt toe. Er moeten woningen bij, dorpen willen groeien en oude erven krijgen een nieuwe bestemming. Maar zodra nieuwbouw dichter bij landbouwgrond komt, komt één vraag steeds vaker op tafel: hoeveel ruimte moet er blijven tussen een woning en een perceel waar gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt?

De Stichting Stikstofclaim (SSC) gaat namens een van haar leden en 600 andere aangeslotenen in Brabant vol in tegen het Brabantse stallenbeleid. Ze eist dat de provincie de eigen omgevingsverordening, waarin een verplichte beperking van de ammoniakemissie per 1 juli dit jaar is vastgelegd, buiten werking wordt gesteld of ingetrokken. 

In de Stentor van 16 april 2026 stond een uitgebreid artikel met als kop: 'De bodem in dit bos is bijna net zo zuur als cola'. Deze constatering koppelen wetenschappers vrijwel direct aan de stikstofdepositie afkomstig uit de veehouderij. Een boswachter stelt naar aanleiding van reacties op dit artikel, dat naaldbomen in Nederland thuishoren. Op beide beweringen valt heel wat af te dingen.

Iets meer dan de helft van de melkveehouders in ons land heeft minder dan 100 melkkoeien. De financiële armslag op deze bedrijven voor grote investeringen in verduurzaming van de bedrijfsvoering is klein. Met centrale biogasinstallaties in de regio zijn deze familiebedrijven beter in staat de omslag te maken naar een toekomstbestendige bedrijfsvoering.

Het kabinet maakt €25 miljoen vrij op de begroting van LVVN om de afhankelijkheid van de land- en tuinbouwsector van energie en kunstmest in de toekomst te verminderen. Als voorbeeld wordt Renure genoemd. De concrete maatregelen worden nog uitgewerkt.