Interview Jan Bakker
Jan Bakker na vrijspraak: 'Dit voelt als gerechtigheid'
Toen Jan Bakker in 2021 werd veroordeeld voor mestfraude, twijfelde hij geen moment aan zijn onschuld en die van zijn medewerkers. "Recht hebben en recht krijgen zijn twee verschillende dingen." Vijf jaar later heeft het gerechtshof vrijwel alle beschuldigingen van tafel geveegd.
Bakker ziet de vrijspraak als lang verwachte gerechtigheid, maar ook als een signaal richting de sector. "De mesthandel heeft vaak de schijn tegen bij de overheid en in de publieke opinie." Samen met zijn dochter Angela blikt hij terug op een zaak die veel impact had.
Als criminelen weggezet
Het begon in juni 2019, toen zeker vijftig politiemensen het terrein van Bakker betraden. Zowel het kantoor als de woning werden doorzocht, terwijl niemand het terrein op of af mocht. Bakker en drie medewerkers werden tijdelijk vastgezet. "Ze gingen met ons om alsof we zware criminelen waren", herinnert Angela zich. "Alsof er een drugslab stond of iemand was omgebracht." Ook binnen het bedrijf was de impact groot. "Onze chauffeurs hoefden maar een truckerscafé binnen te stappen en werden direct met de zaak geconfronteerd."
Het Openbaar Ministerie verdacht Bakker en zijn medewerkers van fraude met mesttransporten tussen 2014 en 2019. In 2021 leidde dat tot een veroordeling voor onder meer het vervalsen van vervoersbewijzen. Bakker kreeg een taakstraf van 180 uur en een voorwaardelijke gevangenisstraf van drie maanden. Ook medewerkers en het transportbedrijf werden bestraft.
'Voor 110% in zaak verdiept'
In hoger beroep, waarvan de uitspraak in maart was, komt het gerechtshof tot een andere conclusie. Vrijwel alle beschuldigingen worden van tafel geveegd. Volgens Bakker zit het verschil met de rechtbank vooral in de inhoudelijke beoordeling. "Het hof heeft zich echt in de praktijk verdiept. Niet voor 100%, maar voor 110%."
Een belangrijk punt in de zaak betrof de registratie van mestcodes. Volgens het OM zouden vervoersbewijzen onjuist zijn ingevuld. Bakker stelt dat de praktijk anders werkt. "Op een mestbon is ruimte voor vier codes. Bij mengmest noteer je de code van het hoofdbestanddeel. Dat is hoe de sector werkt." In de praktijk kan een vracht uit meerdere mestsoorten bestaan, soms meer dan op het formulier passen. Volgens het hof is daarmee geen sprake van fraude, net als bij het gebruik van meerdere handschriften in documenten. Inmiddels is het systeem overigens gedigitaliseerd.
Jan Bakker
Tijdens het hoger beroep werden ook getuigen gehoord, waaronder brancheorganisaties. Daaruit bleek volgens Bakker dat zijn werkwijze niet afweek van de gangbare praktijk in de sector. De uitspraak ziet hij dan ook breder dan alleen zijn eigen zaak. "Veel mensen denken dat de mesthandel een frauduleuze sector is waarin veel geld wordt verdiend. Maar wij doen er alles aan om correct te registreren en volgens de regels te werken."
Bakker werd in maart niet vrijgesproken voor de levering van uienwater op een rundveebedrijf zonder vergunning hiervoor. Hierop staat nog een voorwaardelijke boete van €1.000. Volgens Bakker is deze veroordeling niet aangevochten en ligt de situatie genuanceerder. "Als de koeien het water hadden opgedronken, was er niets aan de hand geweest. Nu ging het water de mestput in, maar dat was niet toegestaan."
'Gelukkig vet op botten'
De uitspraak brengt rust, al was die volgens Bakker niet vanzelfsprekend. "Die voorwaardelijke straf hing boven ons hoofd. De mestboekhouding is complex en een fout is zo gemaakt, zeker in een bedrijf van onze omvang." Hij spreekt waardering uit voor klanten die hem zijn blijven steunen. Ook de medewerkers zijn hem trouw gebleven. "Ondanks alles is ons bedrijf blijven groeien, ook in de mesthandel."
De impact van de zaak was niet alleen emotioneel, maar ook financieel aanzienlijk. Bakker schat de schade op €6 tot €7 miljoen, onder meer door proceskosten en hogere financieringslasten. "Bij een veroordeling kom je direct onder bijzonder beheer bij de bank." Ook opdrachten vielen weg, met name bij overheidsgerelateerde aanbestedingen. Het pachten van gronden van het Rijksvastgoedbedrijf lukte na de veroordeling niet meer, maar inmiddels zijn de hectares deels terug in beheer.
Voor Bakker is de zaak na het oordeel van het gerechtshof grotendeels afgesloten, maar de nasleep blijft voelbaar. "Wij hebben gelukkig wat vet op de botten om dit op te vangen. Maar zo'n zaak kan ook zomaar het einde van een bedrijf betekenen."
Wouter Baan
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
