Special Oogst & Bewaring
Hand op de knip of toch investeren in slechte tijden?
De prijzen van veel landbouwproducten zijn de laatste tijd door de hitte en droogte in Europa, maar ook bijvoorbeeld in Noord-Amerika, aangetrokken. Maandenlang was het echter kommer en kwel. Wat doet zo'n periode met de investeringsbereidheid en -mogelijkheden van akkerbouwers? En kan anticyclisch investeren ook kansen bieden? We vroegen het aan vier grote banken.
Boerenbusiness legde voor dit artikel vragen voor aan de volgende specialisten: Jan Willem van den Berg, sector banker Agri bij ING, Jan de Ruyter, sector expert Plantaardige Sectoren & Visserij bij ABN Amro, Robin Boon, group director Corporate Communications & Investor Relations bij Triodos en Gea Bakker-Smit, sectormanager Akkerbouw bij Rabobank.
In 2024 en 2025 zagen de banken veel investeringen vanuit de landbouwsector vanwege de goede verdiensten. Genoemd worden investeringen in nieuwe technologie, spotsprayers, wiedrobots en vervangingsinvesteringen. Zij constateren dat er momenteel relatief weinig wordt geïnvesteerd en het aantal financieringsverzoeken (voor zover ze er uitspraken over doen) veelal iets is afgenomen.
"Met de huidige opbrengsten zijn relaties zuinig op hun liquide middelen", geeft de expert van ING aan. "Als de prijzen ook dit jaar onvoldoende zijn voor een goede rentabiliteit op de bedrijven zal er komende winter nog minder naar nieuwe machines en andere investeringen gekeken worden."
ABN Amro ziet ook een afname. Jan de Ruyter: "De jaren voor 2025 waren goede jaren voor de akkerbouw en hebben we juist investeringen gezien in nieuwe technologie en van vervangingsinvesteringen, mede door fiscale overwegingen. Afgelopen jaar is dit minder geworden vanwege lage prijzen en een onzeker toekomstperspectief, moeilijkheden met vergunningen, onzekere prijsverwachting, aanhoudende geopolitieke spanningen."
Innovatietrend zet door
Triodos Bank NL financiert drie typen bedrijven: biologische, bio-dynamische en omschakelaars. Die blijven relatief veel investeren in wiedrobots, constateert de bank. Ook de andere banken zien de trend van de laatste jaren doorzetten waarbij er een behoefte is aan innovaties om arbeid te besparen en minder gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen te gebruiken.
Triodos geeft aan dat het waarschijnlijk vooral vervangingsinvesteringen zijn die nu uitgesteld worden. Robin Boon: "Mijn ervaring is dat akkerbouwers bij uitstek gewend zijn aan de schommelingen in opbrengsten en kosten en zij houden doorgaans goed vast aan hun lange termijn uitbreidingsinvesteringsplannen."
Grondtransacties geval apart
Bij Rabobank merken ze dat hoewel de investeringen misschien op een lager pitje staan er toch veel financieringsaanvragen zijn. Dit komt door grondtransacties. "Die kun je niet sturen, als er een kavel te koop komt, moet je toeslaan of het nu een goed of slecht jaar is", zegt Gea Bakker-Smit. Vanwege de hoge grondprijzen, die niet altijd meer te financieren zijn, ziet de Rabobank dat er steeds vaker erfpacht voor (een deel) van de grond overwogen wordt. De gronddruk neemt alleen maar toe volgens de sectorexpert van de Rabobank. Behalve boeren hebben bijvoorbeeld ook Defensie, datacenters en energiemaatschappijen behoefte aan grond voor hun activiteiten. Daarnaast is er mogelijk meer terrein nodig voor waterbuffering of rivieren. De prijs zal volgens de bank dan ook stevig blijven.
Ook Triodos noemt grondaankopen als investeringen die in slechtere tijden doorgaan. Boon: "Een grondgebonden landbouwbedrijf dat onverwacht de kans krijgt een kavel grond te kopen, zal dit zeker onderzoeken, ook in economisch mindere tijden omdat grondgebondenheid past bij de missie." ABN Amro constateert juist dat de grondmobiliteit momenteel laag is en dat invloed heeft op het aantal kredietaanvragen.
De hoge rentestand speelt verder ook wel een rol bij investeringen, maar geen doorslaggevende rol volgens de banken. "De kosten van rente zijn procentueel erg laag vergeleken bij de andere lasten", aldus de Rabobank-expert.
Samenwerking
ING, Triodos en ABN Amro maken er alle drie gewag van dat samenwerking tussen ondernemers interessant kan zijn. "Het efficiënt (dus meer uren per jaar) gebruiken van een machine verlaagt de kosten en zorgt voor direct rendement", aldus Jan Willem van den Berg van ING. "We zien dat op de grotere bedrijven de machinekosten per hectare vaak lager zijn dan op de kleinere. Ik denk dat er nog meer samengewerkt kan worden in de sector om het (dure) machinepark efficiënter te gebruiken." Triodos meent dat samen investeren voor biobedrijven in het bijzonder heel interessant kan zijn, 'met name als de bedrijven die samenwerken elkaar versterken naar de markt'. Volgens ABN Amro wordt er 'vaker gekeken naar samenwerking, zowel op het gebied van landgebruik als bedrijfsmiddelen'.
Rabobank onderstreept echter dat ondernemers 'als het enigszins kan' toch liever werktuigen in eigen beheer hebben. ABN Amro constateert dat er bij grote bedrijven in sommige gevallen sprake is van overmechanisatie en bedrijven met een ruim machinepark soms ook als loonwerker fungeren waardoor het exploitatiemodel verandert.
Waar letten banken op
Waar letten banken op bij het wel of niet toekennen van krediet en wanneer kan een investering beter uitgesteld worden. De banken kijken in ieder geval niet alleen naar de huidige financiën, maar naar meerjarige resultaten. "We kijken altijd naar de langetermijnrentabiliteit en voor de korte termijn naar de liquiditeit. Het belangrijkste is dat je de schulden kunt terugbetalen en op korte termijn niet in de financiële problemen komt", aldus ING. Als een van beide onvoldoende is kan een ondernemer de plannen beter uitstellen.
Triodos geeft aan dat het gaat om een mix aan financiële indicatoren (liquiditeit, solvabiliteit, kasstroom en rendement), waarbij de kasstroom het belangrijkst is. Ook is van belang hoeveel de ondernemer zelf bereid is bij te dragen. "Wij willen niet op de stoel van de ondernemer gaan zitten dus we zullen vanuit ons vakgebied een oordeel geven over de financierbaarheid van een bepaalde investering. Dan is het aan de ondernemer zelf wat hij/zij hiermee doet."
Wat investeringen betreft ziet Triodos dat omschakelaars soms onderschatten welke investeringen zij moeten doen. Er is een groot verschil in de wijze waarop biologische en bio-dynamische akkerbouwers de bodem bewerken ten opzichte van de gangbare akkerbouw, geeft Boon aan. "Soms onderschatten omschakelaars de benodigde investeringen in het machinepark."
ABN Amro kijkt vooral naar 'de kasstroom, rendement en technische prestatie van een bedrijf en het toekomstperspectief'. Als het niet past binnen de toekomstige financiële reikwijdte van een bedrijf waardoor een bedrijf bij een negatief scenario direct in de financiële problemen komt, is het advies om de investering uit te stellen.
Naast de financiële factoren, zoals het vijfjarig gemiddelde, vindt ook Rabobank het toekomstperspectief belangrijk en of de plannen passen binnen haar agrofoodvisie of bijvoorbeeld dicht bij Natura 2000-gebied ligt, maar ook of het bouwplan passend is. Ook richt de bank zich op klimaatrisico's, bijvoorbeeld het niet kunnen beregenen, uitspoelingsgevoeligheid of het aandeel rustgewassen. "We gaan niet op de stoel van de ondernemer zitten. Als we mogelijke risico's zien stellen we vragen: Welke oplossingsrichtingen heb je?" Als er heel veel aanpassingen gedaan moeten worden om toekomstbestendig te zijn, kan er niet meer veel bijgeleend worden. "Als alles netjes is afgelost, is er meer ruimte om weer een stap te zetten." Heel veel wat grotere bedrijven die klant zijn van de Rabobank investeren fors door. "De groep die geen opvolger heeft en niet veel investeringen doen, zien we niet zo vaak, maar dat betekent niet dat ze er niet zijn."
Financieel voordeel
De verschillende specialisten geven aan dat, mits de financiële seinen op groen staan, investeren in economisch slechtere tijden het financiële voordeel kan hebben dat machines en goederen goedkoper worden vanwege vraaguitval. Maar de eigen situatie moet het uitgangspunt blijven van de agrarisch ondernemer. Er kleven namelijk ook risico's aan anticyclisch investeren. Genoemd worden het uitblijven van marktherstel, waardoor liquiditeitskrapte kan ontstaan; dat als een investering moeilijk te onderbouwen is naar financiers een groter deel uit het eigen vermogen betaald moet worden en dat de noodzakelijke buffer kan aantasten; je later financiële middelen tekort kunt komen om een mindere periode door te komen.
Welk advies geven de experts akkerbouwers die op dit moment twijfelen of ze moeten investeren of beter kunnen wachten? ING geeft aan dat dat erg afhankelijk is 'van waar men in wil investeren'. Van den Berg: "Uiteindelijk moet er rendement behaald worden. Sommige investeringen verhogen de rentabiliteit, dan is het belangrijk om te kijken of de rentabiliteitswinst opweegt tegen de extra lasten voor de korte termijn."
Ook Triodos wijst hierop. "Sommige investeringen zijn noodzakelijk voor de continuïteit, die moeten plaatsvinden. Andere investeringen moeten rentabiliteit op de lange termijn opleveren, die kun je alleen doen als ze de liquiditeit niet te veel onder druk zetten", aldus Boon. "Ik zou adviseren om te beoordelen of de investering marktgedreven is en verantwoord door te rekenen is op basis van meerjaars gerealiseerde resultaten. Ik vind het verstandig om een liquide buffer aan te houden zodat de akkerbouwer autonoom beslissingen kan nemen op de gewenste momenten. Als een ondernemer bereid is om een deel van de investering zelf te financieren, verhoogt dat de financierbaarheid van het andere deel."
Volgens ABN Amro hangt het vooral af van de financiële situatie en de toekomstplannen van het bedrijf. De Rabobank vindt het belangrijk dat de plannen passen binnen de eigen agrofoodvisie en toekomstbestendig zijn en wil de volgende vragen beantwoord zien: waarin wil de ondernemer investeren, past het bij de bedrijfsstrategie en wat is de gemiddelde omzet over vijf jaar? "Als alle parameters passend zijn en er een mooie lage rating is, kun je investeren, los van of het anticyclisch is."
Dit artikel maakt onderdeel uit van de Themaspecial Oogst & Bewaring. Lees hier de andere artikelen binnen dit thema.
Linda van Eekeres
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
