Achtergrond stikstofstemming
CDA geeft landbouwbeker door aan D66
Voor de agrarische sector is het even wennen: het CDA doet mee in een coalitieregering en laat de landbouwbeker aan zich voorbijgaan. Geen minister van LVVN en geen staatssecretaris op dat departement. En daar blijft het niet bij. D66, de partij van 50% minder boeren, mag de minister van Landbouw leveren, de regenboogpiet van het kabinet.
De keuze van het CDA moet voor veel kiezers buiten de grote steden – ook niet-boeren – voelen alsof hun oude vertrouwde partij gebroken heeft met het eigen verleden en zich er zelfs een beetje voor schaamt. Excuses voor die tijd zouden nog zomaar kunnen volgen.
Excuses kunnen zomaar volgen
Nu mag de partij het doen die niets met boeren heeft. Het levert al bij voorbaat onrust op. Veel boeren voelen zich gebruuskeerd. Grote vraag is wel wie D66 naar voren schuift. Rob Jetten heeft al gezegd dat hij geen mensen in het kabinet wil met een groot ego, want te veel risico voor de prille coalitie. Daarmee vallen ook alvast enkele mensen af. Wagenings bestuurder Sjoukje Heimovaara, ook van de partij én genoemd, bedankt intussen voor de eer. Na de BBB moet nu D66 zoeken naar een kandidaat. Er is geen voor de hand liggende kandidaat, zoveel is wel duidelijk.
Golden boy Erkens
De VVD heeft al snel een kandidaat-staatssecretaris naar voren geschoven: Silvio Erkens. Volgens dagblad 'De Limburger' een van de 'golden (carrière)boys' van de VVD. Een getalenteerd iemand, maar niet per se met kennis van of bewezen interesse in het departement waar hij terechtkomt.
Zoiets is ook geen voorwaarde om een departement te leiden en zaken inhoudelijk tot een goed einde te brengen. Een beetje afstand kan zelfs helpen, maar het is wel belangrijk om je dossiers goed te kennen en te doorgronden. Of dat erin zit bij bewindslieden is altijd afwachten.
Dossiers kennen
Voormalig D66-minister van Landbouw Laurens Jan Brinkhorst was niet altijd de favoriet van de boeren, maar hij kende zijn dossiers wel goed en maakte eigen keuzes. Dat kon niet van al zijn voorgangers en opvolgers worden gezegd, maar het dwong op het departement wel respect af.
De nieuwe regeringsploeg moet, als die straks eenmaal compleet is en beëdigd, evenwel gewoon op daden worden beoordeeld. De voornaamste leidraad voor de club zijn het coalitieakkoord en de mogelijkheden in het parlement. In een minderheidsregering gaat er namelijk niets vanzelf. Er zijn geen vanzelfsprekende meerderheden.
Landelijk en provinciaal
Een interessante vraag voor landbouw en platteland is hoe de nieuwe coalitie de voornemens op gebied van stikstof en natuur bij elkaar wel brengen. Ze wil het land van het stikstofslot halen en daarbij maatregelen nemen op gebiedsniveau. Nu is een aantal provincies daar al mee bezig, zoals bekend. In Utrecht probeert het college uit alle macht een voor de landbouw sterk beperkend beleid door te duwen, met behulp van op maat gesneden rapporten en data. In Gelderland wordt ook hard gewerkt aan een eigen beleid voor het landelijk gebied, in Zuid-Holland en elders gebeurt het ook.
Salderen weer mogelijk?
Provinciale bestuurders lijken op de achtergrond ook afspraken te maken over zaken die verder gaan dan landelijk afgestemd is, want ze hebben gezamenlijk nieuwe richtlijnen opgesteld voor intern salderen, terwijl de rechter daar grote vraagtekens bij zet. En in sommige gebieden krijgen bedrijven bijvoorbeeld zelfs weer onherroepelijke (natuur)vergunningen, vooral dankzij de Lely Sphere. Hoe kan dat? En zou MOB ook even een time-out hebben?
Ook gedeputeerden kunnen naar verluidt hun bedrijf stoppen en vergunningvrij omzetten naar een andere tak van dierhouderij. Vraag is wel hoe al die regionale akkoordjes passen binnen een landelijk beleid waarbij nog steeds wordt uitgegaan van Aerius (wettelijk) en bijbehorend normeringskader.
Wie wordt de nieuwe baas?
Het wordt ongetwijfeld nog een hele klus voor het kabinet-Jetten om daar een samenhangend en vooral ook robuust geheel van te maken. Duidelijkheid zonder overmatige complexiteit is nodig, en ook een goede afbakening tussen overheidsgezag en militiegedrag. Het feit dat een club als MOB de overheid nu al jaren achtereen terecht wijst op stikstofgebied is niet alleen een probleem voor het bedrijfsleven, maar is vooral ook een aanfluiting voor het overheidsgezag. Wie is er nu eigenlijk de baas?
Rechter in toga en privé
Dit terechtwijzen gebeurt via de rechterlijke macht. Die behoort onafhankelijk te zijn, maar is dat ook altijd zo? De vraag stellen is die beantwoorden, maar eigenlijk is het een beetje taboe om die onafhankelijkheid te bediscussiëren. De vraag is waarom, want de theorie moet overeenkomen met de praktijk en dat moet kunnen worden getoetst. Bijvoorbeeld aan het gedrag van rechters. Ook buiten de rechtszaal. Maar dan de vraag of rechters zich ook op social media en anders in het openbaar mogen uitspreken over thema's waar ze in hun werkzame leven een oordeel over moeten vellen. De rechter die de Nederlandse Staat vorig jaar een dwangsom oplegde in een klimaatzaak aangespannen door Greenpeace en vorige week zoiets nog eens dunnetjes over deed in een zaak over weer een zaak van genoemde NGO tegen de staat over het klimaat op Bonaire, lijkt op het randje te lopen met zijn uitgesproken klimaatsympathie. Had hij er niet beter aan gedaan om zich niet meer met klimaatzaken te bemoeien sinds iedereen zijn opvattingen kan kennen? Dezelfde vraag kan overigens worden gesteld aan collega's van hem die in privétijd over andere onderwerpen X-en, Facebooken of berichten op Telegram plaatsen. Zou het een taak zijn voor het Openbaar Ministerie om daar meer scherpte aan te brengen?
Ambtenaren regelen verder
Op het ministerie van LVVN lijkt het ondertussen erg rustig. Het grote wachten op de nieuwe bewindslieden is bijna ten einde. De ambtenaren werken natuurlijk wel door. Bijvoorbeeld aan een nieuw Nitraatactieprogramma. Er moet iets worden geregeld met Brussel, ook als er geen derogatie komt. Grote vraag is waar in zo'n geval de politieke regie ligt en wordt voor de uitkomst van het overleg al ingespeeld op de wensen van de toekomstige bewindslieden of niet? Gezien het coalitieakkoord mag voor de veehouderij worden verwacht dat de afroming van rechten bij varkens en kippen weer terugkomt, om maar een detail te noemen. Ook mag worden aangenomen dat het gebruik van de Lely Sphere en methaanremmer Bovaer extra zal worden gestimuleerd. Daar is bij de informatie al goed voor gelobbyd. Minder hoogtechnologische, maar ook effectieve methodes, zoals een biochemische luchtwasser met 85% reductie, krijgen vooralsnog geen groot bedrijf achter zich en moeten wachten op een langere toelatingsroute.
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
