Stikstofstemming

Het politieke spel rond het stikstofbeleid is begonnen en zal zich de komende maanden verder ontwikkelen. Dit is helaas niet het enige waar de Nederlandse landbouw na de zomer mee te maken krijgt. Want al ligt hier veel focus op, er speelt meer.

Een al heel oude wijsheid wil dat politiek de kunst is van het onmogelijke. In de voorbije week was weer te zien hoe dat werkt. Landbouwminister Jaimi van Essen stond namens het kabinet in de Tweede Kamer de stikstofbrief van vorige week vrijdag te verdedigen. Volgens hem moet dit pakket, wat een samenraapsel is van maatregelen en denkwijzes, worden behandeld als één onveranderbaar geheel.

De choreografie voor het uitrollen van de Haagse stikstofplannen kreeg deze week het voorspelbare vervolg. Na de fases van het lekken en de foto- en videosessies was het de week van het positieve feiten scheppen en eensgezindheid tonen.

Deze week waren ze druk bezig met de plaatjes bij het verhaal dat ze eind deze maand naar de Tweede Kamer willen sturen. Premier Rob Jetten en minister Jaimi van Essen van LVVN waren op werkbezoek op de Veluwe, een ‘hotspot’ voor het stikstofbeleid. Eerst bij een mooi bedrijf met brandrode runderen in Uddel, daarna in de natuur bij Radio Kootwijk.

Terwijl de minister van LVVN zich nog grotendeels stilhoudt over de stikstofplannen van Taskforce-Jetten, begint zijn institutionele entourage steeds nadrukkelijker op de trom te roffelen. Directeur Leonard Geluk van Staatsbosbeheer (een ZBO onder verantwoordelijkheid van de minister) maakt zich alvast groot en lonkt naar meer taken. Ook de leiding van Vereniging Natuurmonumenten (grotendeels afhankelijk van overheidssubsidies) roert zich steeds meer en wil eveneens een stuk van de taart.

Rond de zomer zou het minderheidskabinet Jetten met een breed nieuw stikstofbeleid komen, maar de bewindslieden hoor je er niet inhoudelijk over: premier Jetten niet, landbouwminister Van Essen zeker niet, behalve in wat algemene termen. De minister blijft ondertussen vriendelijke bedrijfsbezoekjes uitvoeren, zich uitspreken voor meer duurzaamheid en andere onderwerpen die goed in het gehoor liggen. 

Bijna automatisch komt de weerzin van voormalig stikstofminister Christianne van der Wal tegen innovaties op stikstofgebied in gedachten. Want waarom moeten Brabantse veehouders hun oudere stallen uiterlijk per 1 juli aanpassen?  Ja, ze moeten minder emissie uitstoten en daarom verplicht bouwen, maar met welk doel? En zijn de verplichte innovaties juridisch wel houdbaar, zoals Van de Wal ooit als eis vooraf stelde?

Mag de bestuursrechter andere criteria aanhouden dan de civiele rechtbank? En mag de eerste rechter de minister ruimte geven om te handelen naar eigen inzicht en believen, en mag de tweede hem een tik op de vingers geven wanneer hij niet ver genoeg achter de komma kijkt?