Melkveesector ongemerkt onder fosfaatplafond

Dit blijkt uit de jongste RVO-data over de transacties en afroming van fosfaatrechten, gekoppeld aan de cijfers over opkoopregelingen plus een doorrekening van het effect van de bestaande afroming en de introductie van een norm van 0,164 kg NH₃ per fosfaatrecht. Deze generieke norm is voor veel melkveebedrijven technisch wel haalbaar, maar economisch niet.

Groeiers zorgen voor krimp
De ontwikkeling van de fosfaatrechten en de fosfaatproductie laat zien dat de melkveesector met de bestaande middelen al een forse krimp ondergaat in de komende jaren. Bovendien zorgt de norm van 0,164 kilo NH₃ per fosfaatrecht ervoor dat er meer fosfaatrechten gekocht moeten worden om een extra koe te kunnen melken. De cijfers uit de periode 2018–2025 zijn veelzeggend. Het aantal fosfaatrechten voor melkvee daalde van 85,7 miljoen kilo in 2018 naar 81,5 miljoen kilo in 2025. Tegelijkertijd daalde de feitelijke fosfaatproductie van 77,4 miljoen naar circa 75,0 miljoen kilo. De sector krimpt dus al, terwijl er jaarlijks bovendien miljoenen kilo's fosfaatrechten worden overgedragen en een deel wordt afgeroomd of definitief uit de markt gehaald.

Daling nog scherper
Voor 2026 staat deze ontwikkeling nog scherper. De beschikbare fosfaatrechten dalen naar circa 74,7 miljoen kilo. Tegelijkertijd wordt in het kader van Lbv/Lbv-plus en andere regelingen nog eens ongeveer 1,5 miljoen kilo afgeroomd. De fosfaatbank bevat inmiddels circa 2,1 miljoen kilo. Volgens de jongste cijfers komt daar via Lbv+ circa 2 miljoen kilo en via generieke/SEM-regelingen circa 3,3 miljoen kilo aan potentiële reductie bij. De fosfaatruimte wordt daarmee in korte tijd substantieel kleiner.

Op naar 61 miljoen
Dit is relevant omdat het melkveeplafond vanaf 2025 nog slechts 71,8 miljoen kilo fosfaat bedraagt. De voorlopige productie van 2025 ligt rond 75 miljoen kilo. De sector zit daarmee nog circa 3,2 miljoen kilo boven het plafond, maar de combinatie van bedrijfsbeëindiging, veestapelkrimp en het uit de markt halen van rechten zal er toe leiden dat de melkveesector de komende jaren onder het fosfaatplafond duikt. Een reductie naar 61 miljoen kilo fosfaat, zoals hier en daar berekend, is geen vreemd scenario. Dit staat voor een melkproductie van zo'n 10,5 miljard kilo melk, tegen bijna 13 miljard kilo nu.

Met het onderschrijden van het plafond rijst een belangrijke beleidsvraag: waarom zou de sector, nadat het fosfaatplafond is bereikt, via een generieke norm nog verder moeten worden gedwongen tot emissiereductie die miljarden euro's kost?

Miljarden voor top op doel
Om 0,164 kg NH₃ per fosfaatrecht te bereiken, moet een melkveehouder onder meer sturen op mestaanwending, rantsoen, eiwitbenutting, weidegang, mestopslag, staltechniek en uiteindelijk het aantal koeien. Vrijwel alle deze maatregelen kosten geld of beperken de productie. Vooral de laatste reductiestappen zullen naar verwachting relatief duur zijn. Een onafhankelijke kosten-batenanalyse per bedrijfstype ontbreekt.

Verschillen niet meegenomen
Daar komt bij dat de norm ammoniak per fosfaatrecht meet en niet per hectare. Hierdoor worden verschillen tussen intensieve en extensieve bedrijven onvoldoende meegenomen. Ook ras, melkproductie, lichaamsgewicht en voerefficiëntie kunnen grote verschillen veroorzaken.
Conclusie: de ontwikkeling van de fosfaatrechten maakt duidelijk dat de melkveesector al een aanzienlijke structurele krimp ondergaat. De combinatie van veestapelreductie en het definitief uit de markt halen van fosfaatrechten kan de sector binnen enkele jaren rond het fosfaatplafond van 71,8 miljoen kilo brengen. Een generieke norm van 0,164 kg NH₃ per fosfaatrecht legt daar bovenop een nieuwe, potentieel zeer kostbare reductieopgave.

Daarom is het niet genoeg om te stellen dat 0,164 kg NH₃ per fosfaatrecht technisch haalbaar is. De norm moet aantoonbaar economisch haalbaar zijn voor verschillende typen melkveebedrijven. Zonder een onafhankelijke kosten-batenanalyse, gebiedsgerichte differentiatie en tussentijdse evaluatie richting 2031 is invoering van 0,164 kg NH₃ per fosfaatrecht in 2035 een slecht idee.