Column Marianne Adema

Altijd renteopslagen, nooit renteafslagen

3 Februari 2014 - 5 reacties

De laatste tijd worden ondernemers in toenemende mate geconfronteerd met de mededeling van hun bank dat de opslag op hun euriborleningen wordt verhoogd. Mag dat zomaar en wat is eigenlijk de reden daarvan?

Achtergrond van de opslagverhoging is dat banken worden geacht meer eigen vermogen te vormen om calamiteiten als een nieuwe kredietcrisis te voorkomen. Nu was dat eigen vermogen in negatieve zin ook wel doorgeschoten. Voor de kredietcrisis vonden de banken het normaal dat ze een eigen vermogen hadden van 3 procent. Bijzonder eigenlijk, want als u toen bij de bank kwam met de melding dat u 30.000 euro eigen geld had en een miljoen wilde lenen, werd u hartelijk uitgelachen.

Inmiddels zijn er Europese voornemens om die normen aan te scherpen naar 4 procent en wellicht straks naar 5 procent, maar er zijn ook economen die vinden dat ze eigenlijk naar 15 procent of zelfs naar 30 procent moeten, zoals vroeger gebruikelijk was.

Hoe kan een bank dat percentage eigen vermogen nu verhogen? Allereerst natuurlijk door het uitgeleende bedrag te verminderen. Als je minder hebt uitgeleend, stijgt je eigen vermogen immers procentueel. Van dit beleid ondervinden MKB-ers en agrarische ondernemers de gevolgen.

Een tweede oplossing is het eigen vermogen te verhogen door aandelen of achtergestelde leningen uit te geven. Dit is niet eenvoudig, omdat beleggers sinds de kredietcrisis niet staan te trappelen om in deze sector te beleggen. Zeker nu, na Cyprus en SNS, is gebleken dat ze bij calamiteiten ook verliezen moeten nemen.

Een derde oplossing is een simpele: als bank verhoog je gewoon de opslagen op de leningen. Daarmee maak je meer winst en als je die dan aan de reserves toevoegt, heb je een hoger eigen vermogen. In de praktijk ziet u een combinatie van de ‘oplossingen’.

Hoe zit dat nu met het verhogen van de opslagen en wat wordt er nu feitelijk verhoogd? Uw variable rentetarief bestaat feitelijk uit drie componenten: de referentie-rente, de liquiditeitsopslag en de debiteurenopslag. De referentie-rente is de objectieve basis en is in principe Euribor, dit is immers de rente waarvoor banken elkaar over en weer geld lenen. Dit percentage wordt dagelijks bekend gemaakt. Het objectieve heeft overigens wel een smetje opgelopen door de Libor-affaire.

De liquiditeitsopslag wordt door de bank verantwoord met het argument dat de kosten die zij werkelijk moeten maken voor het aantrekken van geld hoger is dan Euribor. Er wordt aangevoerd dat ze ook (veel) spaargeld daarvoor gebruiken en dat is duurder dan Euribor. De debiteurenopslag, ook wel klantenopslag genoemd, is afhankelijk van de kwaliteit van de onderneming. Betere winstcijfers, aflossingen en meer zekerheden zouden aanleiding moeten zijn die component te verlagen en omgekeerd natuurlijk.

Met name de liquiditeitsopslag is herhaaldelijk punt van discussie geweest tussen bank en klant, mede door de meldingen dat de ECB de rente weer opnieuw had verlaagd. Door de bank wordt meestal gesteld dat ze daar geen gebruik van kunnen maken omdat dit ‘kort’ geld is en dus niet kan worden gebruikt voor langer lopende leningen. Maar, u kunt zelf vaststellen dat de rente op uw spaarrekening de afgelopen jaren met een derde is gedaald en vreemd genoeg ziet u dat niet in de opslagen terug.

Wél wordt voor de dalende spaarrente als verklaring aangevoerd dat de ECB weer de rente heeft verlaagd. Oftewel de kredietrente zou niet worden bepaald door de ECB maar door de spaarrente, maar de spaarrente wordt wél bepaald door de ECB. Rara.

In die redenering moet een verlaging door de ECB dus wel degelijk een neerwaarts effect hebben. Ter illustratie: in 2010 bedroeg de rente op tienjarige staatsleningen circa 3,0 procent en de spaarrente 1,7 procent, nu is de rente op de staatsleningen 2,0 procent en de spaarrekening 1,2 procent. Ervan uitgaande dat het uitgeleende geld voor 50 procent afkomstig is van op staatsleningen gerelateerde rente en voor de helft van spaargeld, is de gemiddelde kostprijs dus gedaald van 2,30 procent naar 1,60 procent.

Ook bondskanselier Merkel heeft vorig jaar al eens enigszins gefrustreerd gesignaleerd dat als de ECB de rente verlaagt, dit nauwelijks effect heeft op de economie in Europa als de banken die lagere rente niet doorberekenen. Het mag het dus duidelijk zijn dat de klant feitelijk wel opdraait voor de verhoging van het eigen vermogen van de banken en daar lijkt voorlopig ook nog geen einde aan te komen.

Mag de bank dan zomaar de opslagen verhogen? Om deze vraag te beantwoorden moeten de leningsovereenkomst en voorwaarden onder de loep worden genomen. Uit de rechtspraak volgt dat in beginsel een bank wel de bevoegdheid heeft om eenzijdig de opslagen te verhogen als dit duidelijk blijkt uit de voorwaarden. Dit is anders als deze bevoegdheid niet of onvoldoende in de voorwaarden is opgenomen. In een spraakmakende zaak in een door Obvion verhoogde opslag is geoordeeld dat, omdat in de documenten werd gesproken over een ‘vaste opslag’, de bank de opslagen niet mocht verhogen.

Van belang is ook of naast de euriborlening een renteswap is afgesloten. Een renteswap is een contract dat samenhangt met de euriborlening, waarvoor deze is afgesloten en kan niet los worden beoordeeld. Veel ondernemers hebben juist een renteswap gesloten om de rente te fixeren zodat zij -onafhankelijk van de marktrente - een netto vast percentage betalen. Uit een recente uitspraak volgt dat de bank in die situatie voldoende rekening moet houden met de belangen van de klant en in beginsel niet zonder meer (bijvoorbeeld zonder overleg of onderzoek naar de financiële positie van de klant) tot verhoging mag overgaan.

Verder geldt dat ook als de bank wel de bevoegdheid heeft om de opslagen te verhogen, dit nog niet betekent dat elke verhoging zonder meer is gerechtvaardigd. Uiteraard mag de bank niet misbruik maken van haar bevoegdheid door buitenproportionele verhogingen door te voeren. Van belang is dan ook welke redenen de bank aanvoert voor de verhoging en of deze redenen de verhoging voldoende rechtvaardigen. In die discussie kunt u uiteraard ook de debiteurenopslag aan de orde stellen, met name als er fors is afgelost en/of de waarde van het onderpand (grondprijzen) is gestegen.

mr. Marianne Adema
Adema advocatuur & advies

boerenbusiness.nl

Marianne Adema

Marianne Adema is advocaat bij Adema Advocatuur en Advies. Zij is gespecialiseerd in financieel recht en staat particulieren en ondernemers bij. Adema is ook juridisch adviseur van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV).
Reacties
5 reacties
J.kreuger 3 Februari 2014
Dit is een reactie op dit artikel:
[url=http://www.boerenbusiness.nl/columnisten/marianne-adema/item/10843604/Altijd-renteopslagen,-nooit-renteafslagen]Altijd renteopslagen, nooit renteafslagen[/url]
Interessant
Durk 3 Februari 2014
Uit eigen ervaring weet ik onderhand dat de individuele klantopslagen waar mogelijk fors naar boven worden aangepast, dit ondanks betere winstcijfers van het landbouwbedrijf en (door hogere grondprijzen) minder risico voor de bank vanwege een betere solvabiliteit en een betere zekerheid.

Banken hebben in de periode tot oktober 2008 (begin kredietcrisis) veel te lage klantopslagen gehanteerd, dat moeten we nu bekopen met hogere renteopslagen en liquiditeitsopslagen.
n van der giessen 3 Februari 2014
ben je het er niet mee eens word er een taxatie uitgevoerd betaald door jou [taxateur hangt voor werk van de bank af] dus er komt altijd wat uit wat jou geld kost .Wens je mijn zegen toe als je het probeerd te veranderen
peerdenboer 3 Februari 2014
een persoonlijke noot; ik vind dat marianne adema goed werk verricht door het vuile werk van de banken open en bloot te leggen. ook haar artikelen over de renteswaps zijn erg verhelderend. erg goed werk marianne, ga zo door en bijt die vuile banken in hun achterwerk!!
rekenmeester 3 Februari 2014
De bank verdient per ha gefinancierde grond ongeveer 20000 euro/ha aan rente bij een looptijd van 20 tot 25 jaar.
peter 9 April 2014
Leningen kennen 2 type looptijden:
1) liquiditeitslooptijd: de looptijd dat de bank verplicht is het geld ter beschikking te stellen
2) de rentetypische looptijd: bv 3 maands euribor, 5 of 10 jaars vast.

De rente bestaat uit de volgende componenten:
- euribor of de swaprente afhankelijk van de rentelooptijd
- liquiditeitsopslag die behoort tot de liquiditeitslooptijd
- debiteurenopslag (risico-opslag klant)
- overige opslagen zoals winstmarge

Voorbeeld:
klant neemt 10 jaars lening tegen 5 jaars vaste rente
inkoop bank: 10 jaars lening tegen bv 3 maands euribor. Daarbij swapt men de 3 maands euribor tegen de 5 jaars IRS. Daarmee heeft de bank voor 10 jaar geld ingekocht waarbij men per saldo de 5 jaars IRS betaalt. Dit betaalt de klant immers ook omdat de 5 jaars IRS de basiscomponent is van de 5 jaars vaste rente in de 10 jarige lening.
De klant betaalt een liquiditeitsopslag die behoort bij 10 jaar
De klant betaalt een debiteurenopslag.

Ik wil hierbij benadrukken dat of je nu leent tegen 3 maands euribor, tegen 5 jaar vast of tegen 10 jaar vast. Je betaalt altijd de liquiditeitsopslag die behoort bij 10 jaar.

Banken mogen daarom nooit tussentijds in de financiering de liquiditeitsopslag verhogen. Zij heeft namelijk dat geld al ingekocht toen u de lening kreeg. Zij wordt zelf helemaal niet geconfronteerd met hogere liquiditeitskosten op lopende financieringen.

Ondanks dat banken in de voorwaarden vaak hebben opgenomen dat die opslagen tussentijds mogen worden aangepast is het gewoon grote onzin. Ik adviseer iedereen dan ook met klachten om een goede advocaat in de armen te nemen die weet hoe rente tot stand komt. Ik zie rechtszaken die onnodig worden verloren omdat zowel advocaat als de rechter de materie niet kent. Aan de advocaat dus de taak om de rechter dit uit te leggen!
U kunt niet meer reageren.
Boerenbusiness Award

Win jij dit jaar de Agribusiness Award?

Maak kans op een mediapakket en een vervolgtraject van ABN AMRO

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Mis niets en schrijf je in voor onze gratis dagelijkse nieuwsbrief

Blijf op de hoogte

Mis niets en schrijf je in voor onze gratis dagelijkse nieuwsbrief