Toekomst landbouw vraagt breed gedragen plan

Agrarisch ondernemers kunnen prima omgaan met wisselende weersomstandigheden of opbrengstprijzen echter niet met onzekere wet- en regelgeving. Een toenemend gevoel van onzekerheid speelt al langer en is versterkt door de recente stikstofbrief en de onzekerheid voor vijf Brabantse en vijf Friese veehouders. Onzekerheid en gebrek aan vertrouwen vormen geen vruchtbare bodem om met milieu- en klimaatopgaves aan de slag te gaan. Een breed draagvlak wel.

Als bank staan we in nauw contact met onze relaties in de land- en tuinbouw: bedrijven die veelal gedurende meerdere generaties worden uitgeoefend door ondernemersgezinnen. In gesprekken ervaren we onzekerheid over de toekomst. ABN AMRO onderkent de noodzaak tot verdere verduurzaming en we willen onze relaties daarin ondersteunen. Nederland heeft immers te voldoen aan Europese wetgeving en de eigen doelen op het gebied van klimaat, water en natuur. Een heldere route met een stip op de horizon helpt daarbij en is een veelgehoorde wens.

Om deze redenen pleiten we ervoor dat na de uitwerking van de plannen van het kabinet inzake stikstof en de convenanten voor dierwaardige veehouderij en gewasbescherming boeren en tuinders de energie voelen om er de schouders onder te zetten. Daarvoor moet naar onze mening aan drie voorwaarden worden voldaan.

1) Rechtszekerheid voor ondernemers
Agrarische ondernemers investeren voor de lange termijn. Banken financieren deze investeringen op basis van geldende wet- en regelgeving en verleende vergunningen. Financiering is gebaseerd op langjarig commitment. Wanneer overheden vergunningen achteraf intrekken zonder een helder toekomstperspectief of overgangsregeling, ontstaat onzekerheid. Dat raakt niet alleen de betrokken bedrijven, maar heeft een bredere uitwerking. De combinatie van beleidsmatige onzekerheid, onduidelijkheid over vergunningen en gerechtelijke uitspraken leidt tot stilstand bij boeren en tuinders. Dat zien wij al geruime tijd terug in achterblijvende investeringen op bedrijfsniveau. Dit vertraagt bedrijfsontwikkeling, verduurzaming en opvolging. Het is belangrijk dat de overheid opkomt voor PAS-melders, interimmers en bestaande vergunningen.

2) Uitvoerbaarheid van de transitiepaden
Doelen dienen haalbaar te zijn. Te ambitieuze tijdspaden ogen aantrekkelijk voor buitenstaanders maar gaan gepaard met verlies van doelmatigheid. Ze blokkeren daadwerkelijke beweging of leiden zelfs tot bedrijfsbeëindiging, en dat weer tot versnelde schaalvergroting. Door boeren en tuinders wat langer de tijd te gunnen is het draagvlak in de sector groter en zijn de kosten van uitvoering voor de overheid en de economische schade voor bedrijven lager.

Soms zijn individuele doelen haalbaar, maar kan de stapeling ervan onuitvoerbaar zijn. Zo zien wij de combinatie van grondgebondenheid (GVE-norm) en emissienormen voor stikstof en voor CO₂ als te veel van het goede voor veel melkveebedrijven. Tot slot moet een ondernemer glashelder weten hoe hij door de overheid ondersteund wordt bij zijn inspanningen en investeringen. Een gezond inkomen is een voorwaarde voor vitale bedrijven die investeren in een duurzame toekomst.

3) Vertrouwen van boeren en tuinders
De mogelijke intrekking van de vergunningen van vijf Brabantse pluimveehouders doen het vertrouwen geen goed. Datzelfde geldt voor regionale verboden op het gebruik van sommige gewasbeschermingsmiddelen. Door integer en transparant handelen versterkt de overheid vertrouwen. Boeren en tuinders zijn naar onze ervaring bereid om te veranderen, maar willen erop kunnen vertrouwen dat de risico's te overzien zijn. Telers willen hun gewassen voldoende kunnen beschermen tegen ziekten en plagen en de ruimte krijgen om te transformeren naar teeltsystemen die minder afhankelijk zijn van chemische middelen. Veehouders willen investeren in dierenwelzijn als zij erop vertrouwen dat dit zowel technisch als economisch haalbaar is.

Verduurzaming gaat gepaard met bewijsvoering. Daarvoor worden data van boeren en tuinders gebruikt. Ondernemers moeten erop kunnen vertrouwen dat deze data veilig en integer worden gebruikt. Het oprichten van een onafhankelijke entiteit voor data versterkt dit vertrouwen.

Tot slot helpt het enorm als naast deskundigen ook vertegenwoordigers van boeren en tuinders daadwerkelijk kunnen meedenken met het voorgenomen beleid en de uitwerking ervan. Niemand heeft beter inzicht in de integrale impact van maatregelen op bedrijven dan de ondernemers zelf.

Banken ondersteunen transitie
De land- en tuinbouwtransitie vraagt de komende jaren om omvangrijke private investeringen. Die komen alleen tot stand wanneer ondernemers kunnen rekenen op voorspelbaar overheidsoptreden, juridisch robuuste vergunningen en stabiel beleid. Rechtszekerheid is een noodzakelijke voorwaarde voor het realiseren van maatschappelijke doelen op het gebied van natuur, klimaat, water, bodem en dierenwelzijn. Banken zijn daarin een belangrijke partner en staan naast agrarisch ondernemers en de uitdagingen waar de sector voor staat. Een succesvolle transitie vraagt om samenwerking tussen overheid, ondernemers en financiers, gebaseerd op wederzijds vertrouwen, rechtszekerheid en een stabiel juridisch kader.

Pierre Berntsen

Pierre Berntsen is directeur Agrarische Bedrijven bij ABN Amro. Door zijn werkzaamheden heeft hij veel ervaring met het vertalen van sectorontwikkelingen naar bedrijfsontwikkeling in de agrarische sector en agribusiness.

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.