Achtergrond Stikstofstemming
Van ministertje testen tot bouwstenenstorm
In het huis van de democratie hoort alles transparant te zijn, behalve wanneer het gaat over staatsgeheimen. Toch liet de Tweede Kamercommissie voor LVVN zich vorige week in het diepste geheim en hoog in het gebouw nog eens voorlichten door een topambtenaar van het ministerie van LVVN over de stand van zaken rond stikstof, de kritische depositiewaarden, de rekenkundige ondergrens en Aerius.
Naar je mag aannemen was het met goedvinden van de minister, maar toen het uitlekte, leken de Kamergriffie en het departement wel een beetje betrapt.
Bloemlezing stikstoffundamentalisme
Waarschijnlijk akkoord, toch is het bijna zeker dat Van Essen de presentatie niet van tevoren heeft gelezen, anders had hij zich gerealiseerd dat er met zo'n verhaal (klik op de link) niets terechtkomt van de afspraak in het regeerakkoord om de Gordiaanse stikstofknoop te ontwarren. De Tweede Kamer werd getrakteerd op een bloemlezing stikstoffundamentalisme van de voorbije jaren en weinig hoop voor de toekomst.
Wil de coalitie de knoop echt ontwarren, dan kan dat bijna alleen maar door niet alleen anders te kijken, maar ook de veroorzakers van de knoop te vervangen. Anders krijg je post-IJzeren-Gordijn-toestanden: het communisme was gevallen, maar het systeem zat nog zeker twintig jaar in de hoofden en de maatschappij.
ABD-generalisten
Ook de selectie van beleidsvormers zou feitelijk gezien moeten veranderen. In plaats van alleen maar Algemene Bestuursdienst-generalisten met wat juridische kennis, is het aan te bevelen om ook weer inhoudelijke deskundigen mee te laten sturen.
Op een meer direct niveau kan de presentatie ook worden gezien als een spelletje minister testen: zal Jaimi erover vallen als hier en daar al een beetje aan de coalitie-afspraken wordt gesjord? Kersverse bewindslieden worden zo vaker door hun ambtenaren getest: laat hij het gaan of niet?
Anticiperende reflectie
De reflectie over de rekenkundige ondergrens die vorige week werd meegestuurd naar de Tweede Kamer, past ook in deze categorie van langzaam stapjes terug zetten. Vorig jaar stemde een meerderheid in de Tweede Kamer voor een hogere rekenkundige ondergrens van liefst 1 mol. Model- en klimaatdeskundige Arthur Petersen schreef daarover een helder en stevig rapport, maar geleidelijk pakte 'het vigerende stikstofnarratief' (de bestaande ambtelijk-bestuurlijke stikstofkongsie) hem in.
In de reflectie gebeurde dat met behulp van de Utrechtse milieujurist Chris Backes. Die voegt zich in Nederland naar het tot nog toe hier geldende narratief, maar gaat in Duitsland mee met de rekkelijker situatie daar. Resultaat is dat het verhaal van Petersen in de reflectie een verwaterde, alvast meer op eventuele bezwaren anticiperende, versie van het eerdere verhaal is geworden.
Stikstofproblematiek 2.0
Waar het de openbare overleggen betreft, was de Kamer in de voorbije dagen vooral in de ban van de doelsturing – de afgelopen jaren mede door de BBB ondersteund en ook enthousiast door LTO Nederland (Bouwstenenakkoord) en andere agrarische belangengroepen omarmd, niet wetende wat het praktisch zal inhouden. Of beter: niet wetende wat het praktisch zal inhouden, tenzij heel drastisch wordt bijgestuurd, zodat het geen stikstofproblematiek 2.0 wordt.
Niet weer 3 cijfers achter de komma
Na een ambtelijke voorlichtingsronde en deze week een gesprek met inhoudelijk deskundigen gingen langzaam de ogen open bij veel Kamerleden. Met name de toelichting van Wageninger Gerard Ros was ontnuchterend. "Niemand zit te wachten op (weer) een situatie met drie cijfers achter de komma", verzuchtte CDA-Kamerlid Jan Arie Korevaer. Doelsturing wordt vaak gepresenteerd als duizenddingendoekje, maar tenzij hard wordt ingegrepen, wordt het eerst een concept met duizend struikeldraden. Ook zal het volgens Ros misschien nog wel vijftien jaar duren voordat het praktijkgeschikt en echt geborgd is. Johan Vollenbroek heeft wel al laten weten dat hij niet principieel tegen doelsturing is, maar dat kan ook zijn omdat hij hier genoeg voer in ziet voor nog weer meer rechtszaken.
Nieuwe dwangbuis of PlanetProof-model
De kans dat doelsturing weer ontaard in een nieuwe juridisch dwangbuis zonder enige flexibiliteit voor fluctuaties van emissies afhankelijk van weer, temperatuur, wind of jaar, is met het huidige ambtelijk-juridische denkklimaat meer dan levensgroot. Om een idee te krijgen van de uitdagingen en ook de benodigde flexibiliteit en hardheids- of zachtheidsclausules, is het raadzaam om een te kijken hoe doelsturing werkt bij het PlanetProof-systeem in de melkveehouderij.
Dit alweer jaren bestaande systeem kent ook een vorm van doelsturing, maar per jaar ook heel veel bijsturing, anders zou het niet kunnen functioneren.
Gelderse plannen en angst voor trucs
Terwijl het politieke spel weer op de wagen is gekomen, is ook in de provincie weer rumoer uitgebroken over gebiedsplannen. Over de situatie in Utrecht is al vaker geschreven, maar ook in Gelderland is onrust ontstaan, zowel rond Winterswijk als in de Gelderse Vallei. Op minder grote schaal dan in Utrecht, maar ook hier wil het college van Gedeputeerde Staten honderden hectares meer grond claimen voor natuur, volgens partijen in het gebied grotendeels zonder noodzaak en consultatie. Vertrouwen in de provincie lijkt er ook niet echt te zijn, eerder groot wantrouwen, getuige een protestschrijven. Hier volgt een citaat: "De in het Gebiedsteam vertegenwoordigde partijen verklaren hierbij uitdrukkelijk dat zij niet betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van het aan hen gepresenteerde Gebiedsplan 1.0 en hiervoor geen enkele verantwoordelijkheid kunnen dragen. Reacties die tot op heden op het Gebiedsplan zijn gegeven, mogen dan ook niet worden aangemerkt als participatie in de totstandkoming ervan."
Met name het laatste raakt aan een parallel met het eerder beschrevene: een diep en vaak op ervaring berustend wantrouwen tegen politiek-bestuurlijke trucs, die wel zorgen voor voortgang, maar geen echte problemen oplossen.
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
