Achtergrond Stikstofstemming
Trekkers kijken met Jan Paternotte
Fractievoorzitter Jan Paternotte van D66 was eind juli net iets te vroeg, toen hij tevreden vaststelde dat hij 'nog geen trekker had gezien' sinds de presentatie van de stikstofplannen van het kabinet. Minister Van Essen dacht misschien ook dat geen boer zou kraaien naar het lot van 5 Brabantse pluimveehouders. Ze vergisten zich in gevoelens van de boer.
Deze week waren er volop trekkeracties, zowel lokale als meer gecoördineerde. Ook gebeurde wat de laatste jaren zelden meer voorkwam. Overal in het land trokken discussiebijeenkomsten de afgelopen weken volle zalen met ongeruste boeren. Alles wijst erop dat er meer aankomt. Midden in vakantietijd heeft volop actievoeren niet de meeste zin.
Dat er vrij weinig over de onvrede geschreven en uitgezonden is, heeft misschien te maken met het feit dat veel media daar niet van op de hoogte waren, en ook in vakantiemodus. Feit is dat de stikstofplannen van het kabinet wel degelijk 'leven' in de agrarische sector, en ook ongerustheid en woede oproepen.
Koopmans gehaast door land
LTO-voorzitter Ger Koopmans, die recent bij Boerenbusiness in de studio was, probeert de onrust te bezweren en haast zich door het land om zowel olie op de golven te gooien als de eigen opstelling tot nog toe te verdedigen, want veel boeren snappen de opstelling van LTO niet. Koopmans voelt ondertussen wel wat er leeft.
Duidelijkheid en doordenking
Andere vooraanstaande lieden waar boeren mee te maken hebben, doen dat waarschijnlijk minder. Neem CEO Stefaan Decraene van de Rabobank. Diens positieve woorden over de kabinetsplannen lijken vooral ingegeven door zorg om de agrarische kredietportefeuille van de bank. De woorden van CEO Jan Derck van Karnebeek van FrieslandCampina, die vooral het belang van duidelijkheid benadrukt omtrent de plannen ('het belangrijkste is dat er duidelijkheid komt'), getuigen helaas evenmin van veel compassie met of van doordenking van de consequenties van de kabinetsplannen.
Noordkreet van basis bij jonge boeren
De verklaringen van de 'hoge heren' spreken een heel andere taal dan de geluiden van de werkvloer, uit de primaire sector zelf. Nu wil de politiek altijd graag iets doen voor jonge boeren. Vooral als de hoofdbestuurders – zoals in de laatste jaren – vriendelijk doen wat van hen verwacht wordt. Maar ook bij de jonge boeren laat de achterban nu een meer naturel geluid horen – zelfs een noodkreet.
Bestuurder Joël Buitink van AJK Stroe/Wekerom uit in een brief aan 13 gemeenten op de Veluwe de grote zorgen over de stikstofbrief van het kabinet. Hij doet dit namens 180 leden. Buitink wil niet zeggen dat er niks deugt van de brief, maar zoals het kabinet het wil, gaat het echt niet goed met de jonge boeren. Het AJK vreest de grootste kaalslag op de Veluwe ooit. Binnenkort wil hij dat ook verwoorden in een gepland gesprek met minister Van Essen.
Geen zekerheid vooraf
Te hopen valt dat de protesten van de boeren wel geweldloos blijven en relatief publieksvriendelijk, maar het is ook duidelijk dat ze ook echt wel een sterk signaal willen afgeven. Dit is vanuit hun perspectief ook heel begrijpelijk, want als het kabinetsplan doorgaat, moeten vooral veehouders tonnen investeren, zonder dat ze zekerheid hebben of hun bedrijf vervolgens wel in aanmerking komt voor een natuurwetvergunning.
Een methode om vooraf al iets van zekerheid te verkrijgen, is er niet. Het kabinet heeft bovendien laten zien dat ook bedrijven die wel al een NB-vergunning hebben, zich toch niet zeker hoeven te voelen over hun positie.
MOB of ontneming
Dat zit zo: eind vorig jaar deed de rechtbank Oost-Brabant uitspraak in een zaak die door MOB was aangespannen tegen 5 pluimveehouders met een bestaande vergunning: Ze zouden met MOB in gesprek moeten over vermindering van de emissie, op straffe van het verlies van de vergunning. De uitkomst was te voorzien: MOB ging achterover leunen en kopte in wat de rechtbank had bewilligd. Via de bal van een actiegroep is het eigendomsrecht opeens niet meer veilig. Geen luchthaven in Nederland, en ook geen kolengestookte energiecentrale, had een seconde hoeven wakker liggen van zo'n uitkomst. Het schept ondertussen wel een precedent.
Besef volgt achteraf
Minister Van Essen wuifde de situatie net voor de zomer weg als achterstallig onderhoud. Inmiddels is iets meer besef doorgedrongen – waarschijnlijk ook over de woordkeuze - en werkt de minister samen met de provincie Brabant aan schadebeperking. Er heet volop overleg te zijn over de ontstane situatie.
Opschudding bij landsadvocaat
De Stichting Stikstofclaim (SSC) heeft intussen gezorgd voor opschudding bij de overheid. In de vorige Stikstofstemming werd verwezen naar een uitspraak van de rechtbank Overijssel. Die sprak uit dat PAS-melders recht hebben op een uitspraak, en impliciet, op een natuurvergunning. En dat niet na 5 of 6 jaar verstoppertje spelen onder het mom van een 'positieve weigering,' of pas nadat het huidige kabinet eerst alle geplande stikstofreducties heeft uitgevoerd, maar binnen een redelijke termijn.
De rechter heeft overigens al lang en breed aangetoond dat zo'n positieve weigering niets om het lijf heeft, want meer dan die verhullende term is het niet. De verwachting bij de provincies is nu dat rechtbanken in meer situaties gaan vinden dat PAS-melders snel moeten worden geholpen.
De landsadvocaat - die ook de provincie Overijssel bijstond in de door haar verloren zaak - heeft daarom een spoeduitspraak aangevraagd bij de Raad van State. Of ze dit doet namens Overijssel, namens alle provincies, of namens de staat, lijkt een beetje onduidelijk. In haar verzoek legt ze uit dat een vervolg op de uitspraak van de rechtbank Overijssel echt ongewenst is en niet goed voor het bredere belang van stikstofreductie.
Streepje tegen voor landbouw
De vraag is wat de Raad van Staten gaat doen, te meer omdat die eigenlijk ook moet beslissen over nog te verwachten rechtszaken. Wie de redenering van oud Brabants gedeputeerde Herman Vreugdenhil volgt, moet niet te veel hopen op een positieve uitkomst, want net als bij de overheid hebben de luchtvaart en ook de energieproducenten ten opzichte van de landbouw echt wel een streepje voor.
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
