ABN: 'Financieringsloket is open ondanks onzekerheid'

"Bij ons loopt alles door, behalve als het gaat om groei van stalcapaciteit en het aantal dieren. Dan letten we extra goed op" De bank bracht ook een prognose voor de toekomst van de veehouderij, met een forse krimp van het aantal bedrijven van 35% tot 45% over tien á vijftien jaar en een veestapel die minder hard krimpt, waardoor schaalvergroting door gaat.

Generieke korting
Met de huidige concreet uitgewerkte stikstofplannen van het kabinet is volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in 2035 vooralsnog een generieke korting van 5% tot 10% van de productierechten nodig, omdat de doelstellingen niet voldoende worden bereikt. Daarnaast is er onzekerheid over vergunningen, waaronder de dreigende intrekking van natuurvergunningen van pluimveehouders door de provincie Noord-Brabant. Voor ABN Amro is de agrarische sector met €6,5 miljard aan uitstaand bancair krediet een belangrijke sector.

De bank vindt rechtszekerheid voor de agrarische klanten 'een bijzonder serieus punt'. "Ondernemers kunnen prima omgaan met wisselende weersomstandigheden of opbrengstprijzen echter niet met onzekere wet- en regelgeving", schreef Berntsen vorige maand in een column. Daarin stelde hij ook dat 'de combinatie van beleidsmatige onzekerheid, onduidelijkheid over vergunningen en gerechtelijke uitspraken leidt tot stilstand bij boeren en tuinders' en de bank dat al geruime tijd terugziet in achterblijvende investeringen op bedrijfsniveau.

"Rechtszekerheid is heel belangrijk, voor de ondernemers en ook voor ons als bank, want wij financieren de ondernemers", licht Berntsen desgevraagd tegenover Boerenbusiness toe. "Wij financieren ondernemingen met hun plannen, dat is belangrijk voor de continuïteit van het bedrijf. Als een klant bijvoorbeeld een nieuwe trekker of grond wil aankopen, of je wilt het bedrijf van je vader overnemen, dan zijn wij gewoon thuis. De sector is de basis van ons voedselsysteem en verzorgt de aanvoer voor onze voedselketen. Het is belangrijk dat er voedsel geproduceerd wordt, dat bedrijven continuïteit hebben, dat er bedrijfsopvolging plaatsvindt. Als er sprake is van een groeistap, dan moeten we wel even goed opletten: kan dat, is de vergunning op orde? Daar willen we voorkomen dat er ongelukken gebeuren."

Rechtszekerheid nodig om transitiepad te bewandelen
Volgens Berntsen is rechtszekerheid de basis voor vertrouwen van boeren om een transitiepad te bewandelen. Over de transitie zelf en de toekomst van de agrarische sector staat hij positief: "Er is wel degelijk een wenkend perspectief. We moeten het samen doen, in ons eentje lukt het niet." De bank hanteert zelf speciale rentekortingen, rentepauzes of langere looptijden voor duurzame bedrijven of verdere verduurzaming. "We bewaken wel het verdienmodel en dat er inkomen gegenereerd kan worden."

Voor een datagedreven verduurzaming ziet de bank twee routes die gezamenlijk nodig zijn: via de keten en via doelsturing. Als middelen in de keten om de impact per kilo product te berekenen en vervolgens te verlagen, noemt Berntsen levenscyclusanalyses (LCA), die de milieu-impact van een product in kaart brengen en Product Environmental Footprint Category Rules (PEFCR), die ook de footprint bepalen. De tweede route is doelsturing, overheidsdoelstellingen op bedrijfsniveau, om de emissie per bedrijf of hectare te verlagen. Volgens Berntsen duurt het vijf tot tien jaar voor de doelsturing er (helemaal) staat. Marktconcepten, keurmerken of LCA's aan de ene kant en ondersteuning, zoals SDE++-subsidie, ANLb-vergoedingen (Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer), fiscale voordelen en GLB-gelden, moeten helpen het transitiepad aantrekkelijk te maken.

Deze twee routes gecombineerd ziet de bank als middel 'om naar een volhoudbaar landbouwsysteem te komen' en Nederland opnieuw te positioneren als gidsland. "Onze wens is dat we over tien jaar opnieuw internationale bezoeken krijgen om te kijken: hoe hebben de Nederlanders het voor elkaar gekregen?"

Liever transitie dan uitkoop
De bank ziet liever transitie dan uitkoop. Naar aanleiding van een vraag van NAJK-voorzitter Gerben Boom over hoe de €20 miljard vanuit een stikstoffonds van de overheid moet worden ingezet, wijst Berntsen op eerder onderzoek van ABN Amro en CLM Onderzoek en Advies. Daaruit blijkt dat het uitkopen van melkveehouders relatief veel kost en beperkt effect heeft. Berntsen zou inzetten op het ondersteunen van transitiepaden, met langdurige fiscale maatregelen of subsidie. "Boeren denken in generaties. Op twintig jaar kunnen we financieren, maar op zes jaar kunnen we moeilijk robuuste stappen zetten."

ABN Amro verwacht dat in tien à vijftien jaar het aantal veehouderijen met 35% tot 45% gedaald is (vanaf 2025). Wat het aantal dieren betreft, prognosticeert de bank een krimp van de melkveestapel met circa een kwart en van de varkensstapel met circa 45%. Voor deze prognose neemt ABN Amro 'het PAS-debacle in 2019' als ijkpunt. Dat het aantal dieren minder hard krimpt, leidt tot schaalvergroting met meer areaal en meer dieren per bedrijf. De bank verwacht verder dat het totale areaal landbouwgrond daalt met 100.000 tot 200.000 hectare en het areaal agrarisch natuurbeheer ruim verdubbelt naar meer dan 250.000 hectare.

Sectorspecialist Melkveehouderij bij ABN Amro Maurice Vossen denkt dat de schaalvergroting er vooral toe leidt dat meer melkveehouders over tien jaar twee of drie locaties zullen hebben, omdat vergunningverlening voor uitbreiding op één locatie niet zo makkelijk is. Vossen verwacht ook dat het afzetkanaal verandert en een groter stuk van de verwerking in handen komt van melkveehouders, zoals bijvoorbeeld een kaasmakerij. Dit is een ontwikkeling die al in gang is gezet, maar die je tot een paar jaar geleden in de melkveehouderij amper zag, geeft Vossen aan.