Achtergrond Stikstofstemming
Rijkskonijnenplan biedt ook landbouw nieuwe kans
Het 'konijnenplan' van de rijksoverheid dat de Rotterdamse haven uit de stikstofklem moet halen, heeft in een paar dagen tijd al heel wat tongen losgemaakt, en is natuurlijk ook voer voor tal van grappen. In onze wekelijkse rubriek Stikstofstemming geven we op onze eigen wijze een impressie van de stikstofcrisis.
Er zit ook een bizar randje aan, want er is opeens iets wezenlijks verschoven in het publiekelijk bekende afwegingskader over stikstof. Daarbij bleek ook nog dat de natuur er op veel plekken beter voorstaat dan eerst gedacht, terwijl het tot nu toe in bijna alle rapporten alleen maar tegenviel. Gevolg is dat de vergunningverlening er begin 2027 weer op gang kan komen.
Naast technische oplossingen zoals verdere elektrificatie (met groene stroom?) moet ook vergroting van de konijnenpopulatie helpen om weer over te kunnen gaan van 'lullen naar poetsen'. Bij alle kanttekeningen die gezet kunnen worden, zit er ondertussen ook een positieve kant aan, die niet over het hoofd moeten worden gezien.
Serieus overdacht
Er heeft namelijk serieuze besluitvorming over plaatsgevonden, waar het kabinet-Jetten de nek voor wil uitsteken. Onder druk van met name de Rotterdamse havenlobby is een constructie gevonden waar kennelijk allerlei partijen achter willen staan. Dat gegeven kan, misschien onbedoeld, ook voor de landbouw winst zijn. Hoe? De provincie Zuid-Holland zegt het volgende: "Wat de aanpak bijzonder maakt, is dat natuurherstel en vergunningverlening niet langer als tegengestelde belangen worden benaderd."
Adopteer ook een gebied
Wat voor de Rotterdamse haven kan, moet dus ook in andere situaties kunnen. Ecoloog en emeritus hoogleraar Han Lindeboom schudt zo een paar voorbeelden uit zijn mouw: "Stel je bent een Brabantse pluimveehouder en je hebt een stikstofprobleem, dan zou ik adviseren om een natuurgebied dichtbij te adopteren en daar bijvoorbeeld invasieve exoten, zoals Japanse duizendknoop gaan wieden. Dan help je ook daar de biodiversiteit te herstellen en verrijken. Hoe je dat doet: zelf, met een aantal collega's of met inzet van vrijwilligers, dat is naar eigen keuze. Boeren op andere plaatsen kunnen hetzelfde of weer iets anders doen. Het punt is dat er nu een weg is om actief mee te helpen aan het vergroten en versterken van de biodiversiteit die ook de eigen situatie van het slot helpt."
Biodiversiteit telt toch zwaarder
Een complicatie voor de landbouw kan wel het aantal natuurgebieden binnen een straal van 25 kilometer zijn dat volgens jurisprudentie mogelijk wordt beïnvloed door emissies van een bedrijf of groep bedrijven. Voor de Rotterdamse haven is het vrij overzichtelijk. De afstandsregels blijven namelijk gelden voor stikstof, ook al is duidelijk dat de basis daarvoor ligt in een rekenformule met een validatie tot een factor 2. Dat wil zoveel zeggen dat er een afwijking met 50% naar beneden en 100% naar boven mag zijn. Het is een zachtheid die we niet terugzien in de oordelen van rechters in stikstofzaken van boeren.
Toch is het opmerkelijk dat de factor biodiversiteit nu toch opeens een zwaarder gewicht heeft gekregen. En de regering zou de regering niet zijn of het besluit is ook alvast gesondeerd bij de Raad van State. Of de nieuwe weging ook mag gelden met terugwerkende kracht, zal moeten blijken.
Andere knelpunten
Het lost niet alles op. Voor de landbouw blijven er andere knelpunten, zoals de voorgestelde koppeling van emissies aan fosfaat en het negeren van vraag of de nieuwe regels ook economisch haalbaar moeten zijn. Voorzitter Sybren Attema van FrieslandCampina luidde daar deze week de noodklok over. Vrij ongebruikelijk voor FrieslandCampina om dit zo te doen, want meestal vertrouwt de onderneming op werk achter de schermen, maar het was blijkbaar nodig.
Oplossing 4 jaar op de plank
Lindeboom doet overigens niet lacherig over konijnen als redders van de Rotterdamse haven. "Konijnen zijn redelijk goede habitatbouwers." Wat misschien wel verwondering wekt, is waarom de link naar de konijnen niet eerder is gelegd. De wetenschappelijke studie die de hoeksteen is onder het havenbesluit, is al vier jaar bekend. Ingenieursbureau Arcadis heeft hem bij Wageningen Universiteit van de plank gevist. Wetenschappers van Wageningen hebben ook meegewerkt aan het konijnenbesluit, maar het roept natuurlijk wel de vraag op waarom de wetenschappers daar er niet eerder mee aan de slag zijn gegaan.
Een precieze reden is moeilijk aan te wijzen, maar kennelijk liep vanuit de Rotterdamse haven de druk zodanig op, dat er hoe dan ook een modus (laten we woorden als list of geitenpaadje maar niet gebruiken) moest worden gevonden om de zaak daar van het slot te halen. En onder druk wordt alles vloeibaar, zo is bekend.
RKO krijgt ook meer vrienden én beperkingen
Om die reden is er ook hoop voor een spoedige invoering van de rekenkundige ondergrens – de RKO, wie kent hem nog. Op dit dossier heeft de landbouw er namelijk een paar stevige bondgenoten bij: de ministeries van Verkeer en Infrastructuur en van Defensie. Zij hebben die grens namelijk ook nodig en wel om Lelystad Airport te kunnen openen zonder natuurvergunning. Jammer is wel dat de RKO inmiddels druk wordt omgebouwd tot afkapgrens. Wellicht om een echt hogere afkapgrens, zoals in Duitsland, voor te zijn.
KIVI-fittie
Druk maakte ook alles vloeibaar bij het KIVI (Koninklijk Instituut van Ingenieurs). Daar werd vorige week op het allerlaatste moment een wetenschappelijk stikstofcongres van de Stichting Landbouw en Natuur (SLN) afgeblazen, omdat leden van het KIVI opeens bezwaar maakten tegen de bijeenkomst. Er stonden geen onwettige zaken op de agenda, maar volgens Wynia's Week, dat navraag had gedaan, was het met name Sjoukje Heimovaara, de bestuursvoorzitter van WUR, die ervoor was gaan liggen. Ze vond de aangekondigde sprekers, waaronder van WUR, 'niet evenwichtig' qua samenstelling en gezien het landelijke debat. Heimovaara werd eerder genoemd als mogelijke ministerskandidaat voor D66.
Van Essen compenseert ASML
Minister Van Essen vertoonde zich deze week niet alleen in de Rotterdamse haven maar ook in Noord-Brabant, in het Groene Woud. Hij bracht, zo juichte omroep Brabant, 'een miljoenverrassing' mee. De €123 miljoen die hij aankondigde, zijn vooral voor natuurherstel en stikstofaanpak. Dit is onder meer nodig om de uitbreiding van ASML te compenseren. De landbouw krijgt het er niet gemakkelijker van. De bewindsman bezocht een terrein van de Stichting Ark en mocht zijn naam geven aan een rondlopende stier, maar konijnen nam hij niet mee. Welk geld naar welke doelen gaat, bleef ook onhelder.
Het is eigenlijk hetzelfde als de veelbesproken €20 miljard voor landbouw en natuur. Welke budgetten echt concreet voor deze doelen zijn besteed, blijft in het ongewisse. Op een belangrijk deel van het geld blijft onderweg in de keten hangen. Het zou mooi zijn als ook dat eens beter uit elkaar werd gehaald.
De MOB-ijsberg
Frontman Johan Vollenbroek van Stichting en Coöperatie Mobilisation, Vollenbroek Milieuadvies en meerdere verwante clubs kwam deze week ook weer veel in het nieuws. Ditmaal niet als idealistische eenpitter die onvervaard allerlei stikstofovertreders aanpakt, maar nu als topje van een ijsberg aan vaak onzichtbare stikstofactivisten. Daarbij blijken hun verwijten aan 'big agro' niet heel geloofwaardig, aangezien ze zelf ook drijven op giften (misschien aflaten) van het grootkapitaal plus Nederlandse loterijen.
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
