Achtergrond Stikstofstemming
Blijf buiten beeld om het op stikstofslagveld te redden
Veehouders doen er het beste aan om stil te zitten en geen uitbreidingen te plannen of andere activiteiten te ontplooien die aanpassingen vereisen aan hun vergunningen. Doe je het wel, dan kom je in beeld bij activistische groepen als MOB/Vereniging Leefmilieu en verwante clubs en loop je grote kans op voor de bijl te gaan.
Dit advies geeft de Stichting Stikstofclaim (SSC) tijdens avonden die ze organiseert voor aangeslotenen. Het klimaat rond met name veebedrijven is zo toxisch geworden dat alles beter lijkt dan te gaan morrelen aan de vergunde rechten. Je hoeft geen PAS-melder te zijn om je onzeker te voelen. Bovendien is de bedrijfssituatie ook bij de overheid niet in veilige handen, zo waarschuwt SSC de leden.
Steeds bredere gevarenzone
Wie vergunningtechnisch alles in orde heeft, maar de stallen niet volledig bezet houdt, verkeert ook in de gevarenzone. Steeds meer overheden, in onder meer Noord-Brabant en Utrecht, zien ook de niet benutte productieruimte (latente ruimte) als legitiem doel. Vol houden dus die stal, zegt SSC.
Juridisering kent geen flexibiliteit
Het is wat de meneer uit Nijmegen met zijn gele ligfiets oogst: hij heeft de schrik er goed in gebracht, maar zorgt ook dat bedrijven meer dieren zijn gaan houden dan ze normaliter zouden hebben gedaan. De schuld ligt natuurlijk niet alleen bij Johan Vollenbroek.
Het is ook de extreme juridisering die over de agrarische sector heen raast. Ruimte voor meebewegen met de markt of zelfs met de seizoenen en het klimaat biedt de aangesnoerde regelgeving niet.
Fuik
Op de vraag van SSC-voorzitter Jan Cees Vogelaar wie zijn vergunning durft toe te vertrouwen aan de overheid, blijft het oorverdovend stil. De juridische fuik waarin agrarische bedrijven zitten wordt nog verder aangetrokken met behulp van gerichte WOO-verzoeken vanuit activistische groepen. Soms zijn die gericht op individuele bedrijven, soms gaat het om massaverzoeken, zoals vorig jaar (eigenlijk eerder) over de meitelling. Minister Wiersma wilde de gegevens niet vrijgeven, maar moest door de pomp.
Iedere Nederlander heeft het recht om een WOO-verzoek te doen, want overheidsinformatie moet openbaar zijn, zeker milieu-informatie. Zo is de wet. Er zit echter wel een haakje, zo vinden ook steeds meer politici. Deze week is er weer over gesproken in de Tweede Kamer, want moet je een WOO-verzoek bij de overheid wel inwilligen als het bij het verzoek gaat om gevoelige informatie van derden, die door de overheid wordt ingezameld? Zou zoiets ook gelden als het gaat om Shell of ASML?
Staat als datamakelaar
Voor de landbouw valt te denken aan data uit bijvoorbeeld de Kringloopwijzer of andere dataprogramma's die bedoeld zijn voor bedrijven onderling, maar die ook een achterdeurtje hebben naar het CBS of Wageningen UR. Eigenlijk gaat het dan niet om informatie van de overheid, maar wordt de overheid gedwongen om informatiemakelaar te zijn voor particulieren onderling.
Alternatief op komst
Het is mogelijk dat de hierboven beschreven klem niet meer zo lang in stand blijft, maar dan moeten er wel een aantal zaken op korte termijn veranderen. De rekenkundige ondergrens voor (berekende) stikstofdepositie moet naar 1 mol of hoger, rekenprogramma Aerius moet uit de wet of moet een ander status krijgen in de wet en de kritische depositiewaarden (KDW's) zoals die nu worden gehanteerd, moeten ook uit de wet of anders worden gebruikt. Het zijn modelmatige constructen met enorme onzekerheidsmarges, verpakt in een juridisch jasje, maar zeggen weinig of niets over de werkelijkheid.
Nieuwe ijkpunten, nieuwe hobbels
De ambtelijke natuurlobby verzet zich tegen dit soort aanpassingen, maar ziet aankomen dat er hoe dan ook iets zal moeten veranderen. Daarom wordt momenteel hard gewerkt om 'de staat van instandhouding' van de natuur – het nieuwe ijkpunt – anders te gaan invullen. De onderliggende eisen worden in rap tempo aangescherpt. Ook eisen op gebied van water en gewasbescherming kunnen nog worden opgeschroefd.
Doelsturingsbuzz
Tegelijkertijd moet de landbouw dan een omslag maken naar doelsturing. Dit is het grote 'buzzwoord' in politiek bestuurlijke kringen. Bedrijven moeten worden aangezet om concrete en 'afrekenbare' doelen te behalen voor onder meer emissies, energieverbruik en andere zaken. Het zogenoemde bouwstenenakkoord van het bedrijfsleven (VNO-NCW, LTO, Bouwend Nederland) en de overheid wijdt er ook diverse alinea's tekst aan. Maar doelsturing is ook de olifant in de kamer, want niemand kan of wil precies zeggen wat het inhoudt.
Briefing voor Kamer
De Tweede Kamer kreeg er deze week een ambtelijke briefing over, want de Haagse politici wilden er ook het fijne wel eens van weten. Volgens de ambtenaren van LVVN, die kwamen opdraven, liggen diverse data die bij primaire bedrijven worden geoogst via tal van initiatieven (Boerenverstand en dergelijke) en pilots daaraan ten grondslag, naast data uit onder meer de genoemde Kringloopwijzer en vergelijkbare instrumenten. Doelsturing is echter niet het enige middel om de landbouw 'schoner' te maken, het vervangt ook niet alle andere maatregelen, zo werd gezegd. Heel concreet zijn de doelen echter nog niet. Nieuwe normen zouden echter wel 'technisch mogelijk moeten zijn, rekening houdend met omstandigheden/specifiek gebied
Een vraag is ook nog op welk doel moet worden gestuurd: op een technische KPI, dieraantallen, stalemissies en dergelijke. Deze concretere informatie komt later, misschien op hetzelfde moment als wanneer de grote brief komt waarin minister Van Essen zijn concrete voornemens ten aanzien van de landbouw wil presenteren.
Het is ook heel goed denkbaar dat sommige oude normen in iets aangescherpte vorm onder de noemer van doelsturing worden geschoven. Het zou niet heel fraai zijn, maar het is iets kennelijk wordt overdacht. Te hopen valt dat het niet de stok wordt die de zweep van Aerius en andere attributen vervangt.
Overigens, op welke wijze de omslag moet worden gemaakt van het Aerius-regime naar het doelsturingstijdperk, kan nog niemand zeggen. Ook het syntheserapport van een groep stikstof- en milieukundigen dat vorige week verscheen, komt daar niet goed uit.
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
