Achtergrond Stikstofstemming
Van Essen beproeft de kunst van het onmogelijke
Een al heel oude wijsheid wil dat politiek de kunst is van het onmogelijke. In de voorbije week was weer te zien hoe dat werkt. Landbouwminister Jaimi van Essen stond namens het kabinet in de Tweede Kamer de stikstofbrief van vorige week vrijdag te verdedigen. Volgens hem moet dit pakket, wat een samenraapsel is van maatregelen en denkwijzes, worden behandeld als één onveranderbaar geheel. Haal je er iets uit of draai je aan een van de vele knoppen, dan werkt het niet meer en wordt het doel niet bereikt.
Over dit pakket is al veel gezegd. Een stevige analyse ervan is te lezen bij Wouter de Heij. De Tweede Kamer moet evenwel slikken of stikken. Misschien dat je dan denkt: waarom vervolgens nog een debat? Omdat het ritueel het vereist?
Uiteindelijk was het wel degelijk een debat om de temperatuur van het water te voelen, want al is er met de bijval van PRO en de Partij voor de Dieren wel een meerderheid in de Tweede Kamer te vinden voor de kabinetsplannen, het kabinet wil graag dat het pakket met twee derde meerderheid van de stemmen door de Tweede Kamer komt, en daarna nog door de Eerste Kamer.
Het onmogelijke en het onvoorspelbare
En al lijkt de uitkomst grotendeels vast te liggen, de politiek wordt ook vaak bepaald door het onvoorspelbare. Partijen die een sleutelrol denken te kunnen spelen, kunnen zich bijvoorbeeld ook overschreeuwen. Zo tergde Laura Bromet van PRO de landbouwwoordvoerders van het CDA en de VVD met haar vaak te zelfverzekerde optreden. Want, ook al hebben de coalitiewoordvoerders ongetwijfeld getekend voor het nu voorgestelde maatregelenpakket, ze hebben richting hun eigen achterban ook een soort van exitstrategie nodig, een min of meer geloofwaardig excuus waarom ze toch overstag zijn gegaan. Dan wil je geen PRO hebben dat aan dit alles geen boodschap heeft.
Geen ruimte bij start hordeloop
Dat minister Van Essen in zijn eerste debat over het pakket maatregelen niet direct ruimte wilde laten voor aanpassingen en toegiften, hoeft niet helemaal te verbazen. Toch moet in elk politiek voorstel ruimte voor onderhandeling zitten, zeker wanneer je in een minderheidskabinet zit. Die ruimte wordt evenwel zo lang mogelijk bewaard. Het gaat erom dat er in de hordeloop op weg naar de stemming over de wetsvoorstellen zo veel mogelijk behouden blijft. Te vroeg inbinden vergroot de kwetsbaarheid.
Gevolg van de opstelling van Van Essen was wel dat het debat van deze week soms bevreemdend overkwam; alsof partijen soms volstrekt langs elkaar heen praatten. Van Essen kreeg diverse kritische vragen op zich afgevuurd, maar leek de strekking ervan niet tot zich door te laten dringen, probeerde zich er vanaf te maken met een smoes – maar dat stond de voorzitter niet steeds toe – of gaf een antwoord dat niet gevraagd was.
Het zoet als laatste
Inhoudelijk was eerder al duidelijk geworden dat het kabinet de stikstofaanpak in een andere volgorde wil aanpakken dan op de wijze zoals ze vorige week werd gepresenteerd. De vergunningverlening moet weer op gang komen, maar eigenlijk vooral als sluitstuk van het proces, als eerst aan alle andere eisen is voldaan. Zeker niet als eerste maatregel. Eerst het zuur, als laatste het zoet. Ook de hogere rekenkundige ondergrens (RKO) hoort niet bij de eerste twee of drie maatregelen. Deze RKO wordt 'zo snel mogelijk' ingevoerd, maar het is kennelijk fijn als die nog even in de lucht blijft bungelen. Het is bijna een (lege) PAS-meldersbelofte. Een voorstel om de RKO al direct in te voeren, stuit niet voor niets op actieve weerstand.
Niet iedereen speelt mee
Fijn dat er buiten de politiek dan toch nog instanties zijn die eindelijk niet meer mee willen doen aan dit soort spelletjes. De rechtbank Overijssel stelde deze week daarom een aantal PAS-melders en de Stichting Stikstofclaim (SSC) in het gelijk in hun zaak tegen de provincie. Die weigert al jaren een besluit te nemen over hun legalisatieverzoek, waar in het gewone leven zoiets een kwestie van weken is. Nu moet dat maar eens afgelopen zijn, oordeelde de rechter. Binnen twaalf weken moet er nu helderheid komen. De kans is groot dat andere provincies nu ook aan de bak moeten. Het zou wel een aardig stukje ironie zijn als niet de Kamer, maar de rechter als eerste een deuk slaat in het kabinetsvoorstel voor oplossing van de stikstofcrisis.
IPO sluit aan bij kabinet
Ook buiten de Tweede Kamer, maar in nauwe afstemming met het kabinet in Den Haag en met provinciekoepel IPO (wat geen bestuursorgaan met eigen wettelijke bevoegdheden is), rollen de diverse provincies delen van het stikstofbeleid uit, vaak nog verdergaand dan het kabinet zelf voorstelt. In Gelderland bijvoorbeeld via het Plan van Aanpak Veluwe, in Brabant met ook daar eigen plannen. Gedeputeerde Staten verklaarden deze week bijvoorbeeld het stallenbeleid als zijnde van kracht, maar pauzeerden wel weer onmiddellijk de handhaving om het kabinet niet voor de voeten te lopen.
BBB-bestuurder verruilt loyaliteit
In Drenthe namen provinciale staten ook het Drentse plan voor het landelijk gebied aan, aangemoedigd door gedeputeerde Henk Emmens (BBB), maar zonder de partij die hem naar voren had geschoven. De provinciale BBB stapte uit de coalitie omdat het plan niet strookte met het coalitieakkoord en het plan ook onteigening mogelijk zou maken. Emmens verkoos evenwel de lijn van de andere provinciebestuurders en van provincieclub IPO boven die van zijn eigen partij.
LTO trekt het toch ook niet
De meeste agrarische belangenbehartigers hebben ondertussen sterk afwijzend gereageerd op de kabinetsvoorstellen. Volgens hen is de maat vol, omdat de landbouw volstrekt wordt overvraagd. Zelfs LTO Nederland, die door het kabinet nog werd aangewezen als coöperatieve partij en door premier Jetten medeverantwoordelijk werd gemaakt voor het beleid, ondertekende uiteindelijk een brandbrief aan de Haagse overheid. Van Essen wilde het niet geloven toen hem er in de Tweede Kamer naar werd gevraagd.
Tot grote protestacties is het intussen nog niet gekomen. Wel zijn hier en daar kleinere trekkeracties geweest. De vraag is of deze het beste middel zijn. Wellicht kunnen de boeren of boerinnen nog iets leren van Extinction Rebellion, die gewoon met niets dan zichzelf blokkades uitvoert. Een (snel)weg vol boerinnen is bijna zeker een lastiger en opvallender obstakel dan een colonne trekkers.
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
